
Περνούν ώρες μαζί κάτω από την ίδια «στέγη», αλλά δεν είναι συγγενείς, ούτε καν φίλοι. Στον μικρόκοσμο της φυλακής, εκεί όπου η ρουτίνα είναι βασανιστική, είναι υποχρεωμένοι να ανέχονται ο ένας τον άλλον καθημερινά και ο ένας αποτελεί -αναγκαστικά- μέρος της ζωής του άλλου.
Λίγες ώρες μετά τη δολοφονία του υπαρχιφύλακα στο Μαλανδρίνο και το θάνατο βαρυποινίτη ένας σωφρονιστικός υπάλληλος και ένας κρατούμενος μιλούν στο «Εθνος» για τη συμβίωσή τους μέσα στη φυλακή.
Σε πρώτο πρόσωπο, διηγούνται τις εμπειρίες τους, αλλά και τη σχέση μεταξύ τους. Καθένας εκπροσωπεί μόνο τον εαυτό του, ωστόσο αποτελούν αντιπροσωπευτικό «δείγμα» των ανθρώπων που ζουν στο πετσί τους την κατάσταση στα σωφρονιστικά ιδρύματα της χώρας.
Ο ένας υπηρετεί στο κατάστημα κράτησης νέων Αυλώνα, ο άλλος κρατείται στον Κορυδαλλό. «Δεν είναι όλοι οι συνάδελφοί μου "καθαροί", όμως οι καλοί αποτελούν την πλειοψηφία. Και είναι μια δουλειά που αν δεν βάλεις κάτι από τον εαυτό σου, ούτε εσύ ο ίδιος αντέχεις», λέει ο σωφρονιστικός.
«Για την τραγική κατάσταση των φυλακών ευθύνη φέρουν αποκλειστικά οι λειτουργοί της Δικαιοσύνης. Οι διευθυντές και οι σωφρονιστικοί είναι απλοί διοικητικοί υπάλληλοι», λέει από την πλευρά του ο κρατούμενος.
Ο ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΣ
Για όσα συμβαίνουν φταίει η Δικαιοσύνη
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Ούτε το δικό του, ούτε των άλλων. Ετσι κι εγώ δεν μπορούσα να φανταστώ ότι από τη μία στιγμή στην άλλη θα βρεθώ αιχμάλωτος, μέσα σε μια φυλακή, να μιλώ σε ώτα μη ακουόντων.
Ημουν δικηγόρος από το '77 και, ύστερα από πολλές περιπέτειες, διαδικασίες και κόντρες με το δικαστικό σύστημα, βρέθηκα «μέσα». Τόσο απλά. Εκεί που επισκεπτόμουν πελάτες μου στις φυλακές της χώρας, βρέθηκα να περιπλανιέμαι με χειροπέδες από δω και από κει. Ο λόγος του εγκλεισμού μου περιγράφεται από μία «κλασική» λέξη: υπεξαίρεση. Είμαι ήδη κοντά 8 χρόνια μέσα…
Oταν κλείνει η πόρτα πίσω σου δεν καταλαβαίνεις ακριβώς τι έχει συμβεί. Yστερα από καιρό συνειδητοποιείς πόσο βάρος έχει αυτή η πόρτα… Αν έχεις κοντά την οικογένειά σου, είσαι καλύτερα. Διατηρείς και την ψυχραιμία σου. Δεν συμβαίνει πάντα, ούτε είναι αυτονόητο. Είμαι από τους τυχερούς. Μετράω κι εγώ οικογενειακές ρήξεις, με αδέρφια και λοιπούς συγγενείς, αλλά δεν έχω να τους καταμαρτυρήσω κάτι. Η πικρία, βέβαια, υπάρχει. Μέσα στη φυλακή, έρχεσαι σε επαφή μόνο με κρατουμένους και δεσμοφύλακες. Είναι κι αυτό μέρος του «σωφρονισμού».
Τη σχέση του κρατούμενου με τον σωφρονιστικό την έχουν περιγράψει πολλά μυθιστορήματα. Βασίζεται σε μια κατά συνθήκη ψευδαίσθηση: ο ένας, ο σωφρονιστικός, νομίζει ότι σε φυλάει και ο άλλος, ο κρατούμενος, πιστεύει ότι είναι μάρτυρας, αδικημένος, θύμα ενός ανώτερου θύτη που ο ίδιος δεν μπορεί να πολεμήσει. Τέτοιες σχέσεις υπάρχουν παντού, και έξω από τη φυλακή, όπου υπάρχει έστω και ελάχιστος εξαναγκασμός, σε δουλειά, σε οικογένεια, σε φιλίες.
Υπάρχει σεβασμός
Εδώ και οχτώ χρόνια, ζω καθημερινά με τους ανθρώπους αυτούς. Υπάρχει μια περίεργη εξοικείωση μαζί τους – είναι περίεργο έτσι κι αλλιώς να ζεις με ανθρώπους που σε διαφορετική περίπτωση δεν θα γνώριζες καν… Ομως αυτοί είναι η καθημερινότητά σου. Eχω συναντήσει πολλούς καλούς και αρκετά καθάρματα – απ' όλα υπάρχουν σε μια τόσο κλειστή κοινωνία, όπου όλα γιγαντώνονται. Η «απάντηση» σε όλα είναι ο σεβασμός, που κερδίζεται μόνο αν σέβεσαι εσύ πρώτος τον εαυτό σου. Υπάρχει βέβαια και το θέμα των ναρκωτικών. Κανείς ποτέ δεν μπόρεσε να αντισταθεί στα λεφτά. Oπου υπάρχει κέρδος, συναλλαγή, εκεί οι σχέσεις αλλάζουν. Αυτός που διακινεί είναι ο δυνατός. Οι «αδύναμοι» ακολουθούν και υπακούνε.
Η ρουτίνα της φυλακής είναι ανελέητη. Ιδια πρόσωπα, ίδιο ωράριο, παρόμοιες καταστάσεις. Προσπαθώ να απέχω. Διαβάζω, γράφω και τσακώνομαι. Μέσα στη φυλακή, με ξέρουν πια και τους ξέρω. Δεν μου κρατάνε κακία γιατί είμαι κι εγώ συνεπής μαζί τους. Αυτά που μου λείπουν είναι ο ήλιος και η ζωή.
Για όλα όσα συμβαίνουν στις φυλακές δεν φταίει κανένας άλλος παρά η ίδια η Δικαιοσύνη. Γνωρίζουν ότι στη φυλακή υπάρχει απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση των κρατουμένων και δεν κάνουν τίποτα. Το 200% των καταγγελιών μπαίνουν στο αρχείο χωρίς καν να εξεταστούν…
Δηλώνω βαθύτατα αναρχικός με την ουτοπική έννοια. Και αρνούμαι τη βία. Και γι' αυτό δεν μπορώ να δεχτώ αυτό που έγινε στο Μαλανδρίνο. Η ανθρώπινη ζωή είναι σεβαστή.
Ο ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΣ
Ολοι οι συνάδελφοι δεν είναι «καθαροί»
Μπαινοβγαίνω στις φυλακές εδώ και 20 χρόνια. Πέρασα και από το «σχολείο» του Κορυδαλλού, αλλά τώρα υπηρετώ στον Αυλώνα. Είναι καλύτερες οι συνθήκες εκεί, κρατούνται ανήλικοι παραβάτες, ή πάντως νέα παιδιά. Εχουν ακόμη ελπίδα να σωθούν…
Δεν ήταν πάντα έτσι. Παλιά, υπήρχε μεγάλο πρόβλημα, ειδικά στις αρχές του '90. Η βία έφερνε βία. Και ειδικά οι έφηβοι αντιδρούσαν. Σταδιακά, με αλλαγή της νοοτροπίας του συστήματος, άρχισαν να ηρεμούν. Τώρα είναι εντελώς διαφορετική η κατάσταση. Και μπορώ να πω ότι στον Αυλώνα δεν υπάρχει και εκτεταμένη χρήση ναρκωτικών, που κάνει τα πράγματα ανεξέλεγκτα.
Στην αρχή, είχα σοκαριστεί με τους πιτσιρικάδες. Τόσο μικρά παιδιά, που όμως είχαν ήδη προλάβει να διαπράξουν σοβαρά εγκλήματα. Σήμερα πια, έχω εξοικειωθεί. Είναι κι αυτό μια πραγματικότητα. Θέλεις δεν θέλεις, όταν κάνεις αυτή τη δουλειά συνειδητοποιείς ότι υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν οικογένεια, ούτε καν στέγη, δεν έχουν τίποτα αυτονόητο στη ζωή τους. Αυτό εξηγώ και στα παιδιά μου, όταν με ρωτούν για τη δουλειά.
Φόβος πάντα υπάρχει. Θα πρέπει κάποιος να είναι κουτός για να μη φοβάται. Δεν είναι μόνο η πρόσφατη περίπτωση του Γιώργου Τσιρώνη στο Μαλανδρίνο, είναι πολλές οι επιθέσεις που έχουν δεχθεί συνάδελφοί μου σε φυλακές της χώρας. Είσαι πάντα στην «τσίτα», λοιπόν, αλλά δεν πρέπει να το δείξεις.
Κατά τα άλλα, η καθημερινότητα στη δουλειά έχει πολλή ρουτίνα, αλλά δεν μπορείς να την αντιμετωπίσεις ψυχρά. Εχεις να κάνεις με ανθρώπους και για να σε σεβαστούν, οφείλεις να δείξεις κι εσύ σεβασμό. Να μην κοροϊδέψεις, να εξυπηρετήσεις όπου μπορείς, να εξηγήσεις. Οσες φορές κι αν χρειαστεί.
«Δεν είναι εχθροί»
Δεν είναι όλοι οι συνάδελφοί μου «καθαροί». Είναι όμως η πλειοψηφία. Λέω στους νεαρούς συναδέλφους μου: «δεν πας στη δουλειά σαν να πηγαίνεις σε πόλεμο. Δεν έχεις εχθρούς απέναντί σου». Είναι αλήθεια. Και να σου πουν μια κουβέντα παραπάνω, δεν πρέπει να την παίρνεις τοις μετρητοίς. Εσύ πας και κάνεις μια βάρδια. Αυτοί μένουν 24 ώρες εκεί. Τα νεύρα σπάνε. Είναι και λογικό.
Δεν χρειάζεται να έρχεσαι σε αντιπαράθεση. Πολλές φορές, οι ίδιοι έρχονται και σου λένε συγνώμη.
Τα βασικά προβλήματα στις φυλακές είναι ο υπερπληθυσμός και το κτιριακό. Στον Αυλώνα έχουμε τώρα 320 κρατούμενους, αλλά έχουν υπάρξει και 450, όταν επίσημα η φυλακή πρέπει να φιλοξενεί το πολύ 309 άτομα. Συχνά δεν έχει χώρο να κάτσουν να φάνε. Εμείς είμαστε 30. Τυχαίνουν κάποια βράδια που είναι ένας σωφρονιστικός για πάνω από 100 άτομα…
Δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα βράδυ πριν από 13 χρόνια. Ημουν νυχτερινή βάρδια. Με φώναξαν από ένα κελί γιατί ένα παιδί δεν ήταν καλά. Ετρεξα, είχε κάνει χρήση ναρκωτικών και είχε πέσει σε κώμα. Δεν κατάφερε να ζήσει.
Στενοχωριέμαι που το 65-70% των παιδιών που αποφυλακίζονται τελικά επιστρέφουν. Δεν υπάρχει τίποτα να τους κρατήσει μακριά από το έγκλημα. Η πολιτεία θα έπρεπε να κάνει κάτι γι' αυτό…
- 10,6 εκ. άτομα κρατούνταν σε κάποιο σωφρονιστικό κατάστημα σύμφωνα με έρευνα του King's College London το 2008
- 77η θέση καταλάμβανε η Ελλάδα το 2008 στην παγκόσμια λίστα πληθυσμού των φυλακών
- 12.479 ο αριθμός κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές τον Ιανουάριο του 2012. Οι 977 είχαν καταδικαστεί σε ισόβια κάθειρξη
- 1/300 Η αναλογία σωφρονιστικών υπαλλήλων και κρατουμένων στον Κορυδαλλό σύμφωνα με τους συνδικαλιστές
ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΑ – ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΜΠΙΝΤΕΛΑΣ
Πηγή: ethnos.gr