Το Πρόβλημα των Σκουπιδιών
Οι χώροι απόθεσης και διαχείρισης των σκουπιδιών είναι τρεις:
Οι ΧΑΔΑ (Χώροι Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων), που αποτελούν την πλέον εχθρική επιλογή για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του, αφορούν μόνον το κομμάτι «απόθεση» και είναι απολύτως παράνομοι, Οι ΧΥΤΑ (Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων), που είναι η καλύτερη εξέλιξη των ΧΑΔΑ και οι ΧΥΤΥ (Χώροι Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων), που αποτελούν την πλέον εξελιγμένη μέθοδο διαχείρισης. Στην Ελλάδα λειτουργούν 73 ΧΥΤΑ και 249 ΧΑΔΑ (άλλοι 444 έχουν κλείσει), για τους οποίους κυρίως έχουν επιβληθεί τα πρόστιμα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε καταδικάσει την Ελλάδα πρωτοδίκως το 2005. Οι παράνομες χωματερές έπρεπε να έχουν κλείσει έως το 2008, πράγμα που δεν έγινε.
Στο προσεχές μέλλον αναμένονται έλεγχοι από την ΕΕ και για την πρόοδο των έργων ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ.
Ο Περιφερειακός Σχεδιασμός τουλάχιστον για την Αττική, που αποτελεί νόμο του κράτους από το 2003, προβλέπει τη δημιουργία τριών ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων διαχείρισης απορριμάτων στη Φυλή, το Γραμματικό και την Κερατέα. Σε κάθε μία από τις εγκαταστάσεις προβλέπεται να κατασκευαστεί χώρος υγειονομικής ταφής, μονάδα βιολογικής ξήρανσης, μονάδα κομποστοποίησης και κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων υλικών.
Πράγματι για την προβλεπόμενη διαχείριση απορριμμάτων σε Φυλή, Γραμματικό και Κερατέα έχει γίνει διαγωνισμός μόνο για τους χώρους υγειονομικούς ταφής και όχι για τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις. Οι κάτοικοι και οι φορείς της Κερατέας και της ευρύτερης περιοχής της Λαυρεωτικής αντιτίθενται στο έργο, κάνοντας λόγο για πρόθεση της πολιτείας να δημιουργήσει ΧΥΤΑ και όχι ΧΥΤΥ. Εκφράζουν την ανησυχία πως αυτό που θα μείνει στον τόπο τους, θα είναι μία χωματερή αφού τα «τα υπόλοιπα προβλεπόμενα συνοδά έργα επεξεργασίας θα γίνουν αργότερα»!
Στην Ελλάδα άλλωστε ζούμε! Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκδώσει “Οδηγία για την Υγειονομική Ταφή”. Δεν διευκρινίζει απορρίμματα, ή υπολείμματα. Θέτει προδιαγραφές και στόχους. Για παράδειγμα, πρέπει να εκτρέπεται το βιοαποδομήσιμο (ζυμώσιμο) κλάσμα (αποφάγια, κλαδέματα, οργανικά διάφορα κ.λπ.) των αποβλήτων και το χαρτί.
Πώς πετυχαίνεις τους στόχους, με τι επεξεγασία, κομποστοποίηση, καύση, είναι στη δικαιοδοσία του κράτους. Για παράδειγμα, η Δανία καίει 60% των απορριμμάτων της. Εμείς, όμως, δεν σκοπεύουμε να προχωρήσουμε στην καύση!
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που κατ΄αρχάς πρέπει να αλλάξει, είναι η νοοτροπία των Ελλήνων.
«Η καλύτερη περιβαλλοντική πολιτική είναι να ελαχιστοποιήσουμε τα σκουπίδια για τελική διάθεση».
«Επαναχρησιμοποίηση, κομποστοποίηση, ανακύκλωση» είναι οι άξονες που κινείται μία κοινή πρόταση διαχείρησης απορριμμάτων της “Οικολογικής Εταιρίας Ανακύκλωσης”, της Greenpeace, της Μεσόγειος SOS και της WWF και η έμφαση δίνεται στον διαχωρισμό των απορριμάτων από την αρχή.
Πρώτα σκάβουμε για να φτιάξουμε χώρους υγειονομικής ταφής ( μετά με τις υπόλοιπες μονάδες που απαιτούνται) για να είμαστε σε θέση να θάβουμε μόνο τα αδρανή υπολείμματα. Με το δίκιο τους οι κάτοικοι είναι καχύποπτοι.
Η μείωση της αχρείαστης συσκευασίας σε πολλά αγαθά, η επανεξέταση του παραγωγικού μοντέλου προϊόντων και η υιοθέτηση φιλοπεριβαλλοντικών τρόπων συμπεριφοράς και αγορών μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη.
Η επαναχρησιμοποίηση τυποποιημένων προϊόντων (από μπουκάλια μέχρι έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές), που σήμερα καταλήγουν στα σκουπίδια, η οικιακή και δημοτική κομποστοποίηση, η οποία θα παράγει λίπασμα και φυλλόχωμα.
Επιπλέον, πρέπει να συνδεθούν τα δημοτικά τέλη με τα απορρίμματα που παράγει ο καθενας, ώστε αυτό να αποτελεί κίνητρο για να συμμετέχουν οι πολίτες στην ανακύκλωση και την κομποστοποίηση.
Η ανακύκλωση που πρέπει να οργανωθεί σε κάθε δήμο. Αν οι πολίτες νιώσουν ότι είναι υπεύθυνοι για τα σκουπίδια που παράγουν και διαχειρίζονται, με την πολιτεία να τους προσφέρει τις υποδομές, μπορούμε να έχουμε θετικά αποτελέσματα, όπως έχει γίνει σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Τέλος, είναι σημαντικό να υιοθετήσει η πολιτεία και ο δήμος μας; άμεσα το μοντέλο με τους τέσσερις κάδους για τη συλλογή των απορριμμάτων και λοιπών υλικών. Ο πρώτος αφορά το χαρτί, ο δεύτερος όλα τα υπόλοιπα ανακυκλώσιμα υλικά (πλαστικό, γυαλί, μέταλλο, ξύλο), ο τρίτος τα οργανικά και βιοαποδομήσιμα υλικά, που θα οδηγούνται σε μικρότερα ή μεγαλύτερα κέντρα κομποστοποίησης και ο τέταρτος κάδος θα δέχεται τα υπολείμματα, που θα οδηγούνται για τελική διάθεση στον ΧΥΤΥ.
Οι μονάδες διαλογής μπορούν να βρίσκονται ακόμα και μέσα στα αστικά κέντρα, όπως τα Διαδημοτικά Κέντρα Ανακύκλωσης, προσωρινής αποθήκευσης και ταξινόμησης των υλικών μέχρι την τελική διαχείριση, δημιουργώντας ταυτόχρονα νέες θέσεις εργασίας. Έτσι, αποφεύγονται οι μεγάλες εγκαταστάσεις, που επιβαρύνουν κάποιες συγκεκριμένες περιοχές. Η δημιουργία των μονάδων κομποστοποίησης θα μπορεί να γίνεται με την ευθύνη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Περιφέρειας, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής.
Όπως τονίζουν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, με την εφαρμογή του προγράμματος που προτείνουν, σε διάστημα 10-15 χρόνων μπορεί να καταλήγουν σε ΧΥΤΥ 10-15% των σημερινών αποβλήτων.
Θα επανέλθω στο θέμα, παρουσιάζοντας τις οικονομικές δυνατότητες ανάπτυξης ενός τόπου από σωστή διαχείριση των σκουπιδιών.
ΜΦΧ,
Νίκος Δασκολιάς