1956: Τη χρονιά αυτή διαγνώστηκε μεταλλική δηλητηρίαση από υδράργυρο, προερχόμενο από τη θαλάσσια τροφή, στον Κόλπο Μιναμάτα (Ιαπωνία). Όλα ξεκίνησαν το 1952. Το μοναδικό εργοστάσιο της περιοχής, που παρήγε βινυλοχλωρίδιο, έριχνε τα λύματα του, τα οποία περιείχαν υδράργυρο, στον κόλπο. Με τη βοήθεια βακτηρίων, ο υδράργυρος μετατρεπόταν σε μεθυλιούχο υδράργυρο, που όχι μόνο είναι προσλήψιμος από τους οργανισμούς και δεν αποβάλλεται εύκολα αλλά, ταυτόχρονα, βιοσυσσωρεύεται κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας. Το αποτέλεσμα ήταν οι κάτοικοι της περιοχής, ψαράδες οι περισσότεροι να παρουσιάσουν νευρολογικές διαταραχές από την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών. Συνολικά αναγνωρίστηκαν 2.000 κρούσματα. Από αυτά, 44 άτομα πέθαναν, ενώ 700 υπέστησαν μόνιμες αναπηρίες. Πάντως, από το 1952 ως το 1961, οπότε εντοπίστηκε η αιτία της επιδημίας και καταπολεμήθηκε, προσβλήθηκαν περισσότερα από 9.000 άτομα. Το συμβάν αυτό θεωρείται η σημαντικότερη περίπτωση δηλητηρίασης από υδράργυρο.
1967: Το δεξαμενόπλοιο Torrey Canyon προσαράζει και προκαλεί διαρροή 117.000 τόνων πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα, κοντά στην Κορνουάλη της Βρετανίας. Συνέπεια του ατυχήματος ήταν ο θάνατος μεγάλου αριθμού πουλιών. Εκτός όμως από τις επιπτώσεις που είχε το ίδιο το πετρέλαιο στους θαλάσσιους οργανισμούς, η χρήση του τοξικού απορρυπαντικού ΒΡ 1002, για τον καθαρισμό των ακτών, προκάλεσε την καταστροφή κάθε είδους θαλάσσιας ζωής στις παράκτιες περιοχές (Φυτιάνος, 1996). Η εκτεταμένη ρύπανση οδήγησε σε νομοθετικές αλλαγές, σύμφωνα με τις οποίες οι πλοιοκτήτες καθίστανται υπόλογοι για τις πετρελαιοκηλίδες. Αναδεικνύεται η σημασία της Δυναμικής Αντιμετώπισης του Κινδύνου σε μεγάλα καταστροφικά γεγονότα.
1976: Το Σάββατο 10 Ιουλίου 1976, στο εργοστάσιο ICMESA, στο Σεβέζο της Ιταλίας, μια πόλη 17.000 κατοίκων κοντά στο Μιλάνο, ο ασφαλιστικός δίσκος μιας δεξαμενής έσκασε και, μαζί με άλλες οργανικές ενώσεις, διέφυγαν στην ατμόσφαιρα —όπως υπολογίστηκε αργότερα — περίπου 2 κιλά διοξίνης (TCDD 2, 3, 7, 8 τετραχλωροδιβενζοπαραδιοξίνη). Από το ατύχημα περίπου είκοσι άτομα έπαθαν δερματίτιδες και μια μεγάλη περιοχή ρυπάνθηκε και εκκενώθηκε. Αν και κανείς δεν έχασε τη ζωή του, το ατύχημα του Σεβέζο έγινε πολύ γνωστό και προκάλεσε την έκδοση από τη, τότε ΕΟΚ ειδικής Οδηγίας.
1979: Ο πυρηνικός αντιδραστήρας του εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Three Mile Island , στην Πολιτεία Πενσιλβάνια των Η.Π.Α., παθαίνει μερική τήξη, λόγω μιας σειράς ανθρώπινων και μηχανικών σφαλμάτων, με συνέπεια να διαρρεύσει ραδιενέργεια στις γύρω περιοχές. Ένας σημαντικός αριθμός ατόμων (114.000 άτομα) αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή. Δεν αναφέρθηκαν θάνατοι εξαιτίας του ατυχήματος, αλλά οι μα-κροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων των γύρω περιοχών είναι ακόμα θέμα συζήτησης, παρόλο που τα αποτελέσματα των διαφόρων ερευνών που δημοσιεύτηκαν είναι αντικρουόμενα. Η αποκατάσταση των ζημιών και ο καθαρισμός της περιοχής στοίχισαν πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια και η δημοσιοποίηση του ατυχήματος επέδρασε στην αλλαγή στάσης του αμερικανικού κοινού στο θέμα της ασφάλειας των πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
1984: Το μεγαλύτερο δυστύχημα στην ιστορία της χημικής βιομηχανίας μέχρι σήμερα είναι αυτό που συνέβη στις 3 Δεκεμβρίου 1984 στο εργοστάσιο παραγωγής παρασιτοκτόνων της Union Carbide, στο Μποπάλ της κεντρικής Ινδίας, μια πόλη 800.000 κατοίκων. Το δυστύχημα προκάλεσε ένας δυσαρεστημένος εργαζόμενος, ο οποίος πρόσθεσε νερό σε μια δεξαμενή, που περιείχε 41 τόνους ισοκυανικού μεθυλίου, με σκοπό να καταστρέψει την πρώτη ύλη. Όμως η χημική αντίδραση του ισοκυανικού μεθυλίου με το νερό προκάλεσε έκρηξη της δεξαμενής: περίπου 25 τόνοι ισοκυανικού μεθυλίου διέφυγαν στην ατμόσφαιρα και εξαπλώθηκαν σε μια ακτίνα 65 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Ο επίσημος απολογισμός ήταν 1.754 νεκροί, αλλά ορισμένες αναφορές τους ανεβάζουν στις 10.000. Συγχρόνως, περισσότερα από 200.000 άτομα έπαθαν μόνιμες βλάβες της υγείας τους, ενώ 1.000 τουλάχιστον υπέστησαν τύφλωση. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ινδίας επέρριψε ευθύνες στην εταιρεία παραγωγής, λόγω των ελλιπών μέτρων ασφαλείας που είχε λάβει, και τη διέταξε να καταβάλει το ποσό των 470 εκατομμυρίων δολαρίων.
1986: Στις 26 Απριλίου, ένας από τους τέσσερις αντιδραστήρες του σοβιετικού πυρηνικού εργοστασίου στο Τσερνομπίλ της Ουκρανίας εκρήγνυται και λιώνει. Η έκρηξη αποδόθηκε σε μια σειρά ανθρώπινων λαθών και παρατυπιών, όσον αφορά στο σύστημα ασφαλείας του αντιδραστήρα. Το ραδιενεργό νέφος που προκλήθηκε εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ως τη δυτική Ευρώπη, σε ακτίνα 2.000 χιλιομέτρων, εκθέτοντας σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Σ ε ακτίνα 29 χιλιομέτρων, 135.000 άτομα εγκατέλειψαν την περιοχή. Το ατύχημα αυτό ήταν το πρώτο του είδους που προκάλεσε ανθρώπινα θύματα: 31 άτομα έχασαν άμεσα τη ζωή τους, ενώ η κυβέρνηση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης κατέγραψε επίσημα 576.000 περιπτώσεις ασθενών, που εκδήλωσαν καρκίνους, όγκους στο θυρεοειδή, στειρότητα και καταρράκτη στα μάτια, εξαιτίας του ατυχήματος. Εκφράστηκαν μάλιστα φόβοι ότι τα θύματα ξεπερνούν, στην πραγματικότητα, τα 4 εκατομμύρια και βρίσκονται ακόμα και εκτός των συνόρων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Το δυστύχημα του Τσερνομπίλ ήταν σοβαρότατο και επέδρασε σε παγκόσμια κλίμακα στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, όσον αφορά τα θέματα ραδιενέργειας.
1989: Εξαιτίας ανθρώπινου λάθους, το δεξαμενόπλοιο Exxon Valdez προσκρούει σε ύφαλο, στον πορθμό Prince William της Αλάσκας. Μέσα σε 12 ώρες, 76.000 τόνοι ακατέργαστου πετρελαίου χύνονται στη θάλασσα. Ή πετρελαιοκηλίδα, η μεγαλύτερη που σχηματίστηκε ποτέ στις Η.Π.Α., ρυπαίνει περισσότερα από 5.100 χλμ. παρθένας ακτογραμμής και σκοτώνει τουλάχιστον 250.000 πτηνά. Σημαντικές μειώσεις παρατηρούνται, επίσης, στους πληθυσμούς των σολομών, των φαλαινών και άλλων θηλαστικών. Οι επιστήμονες της Exxon, με μια πειραματική μέθοδο, που κόστισε 10 εκατομμύρια δολάρια, κατορθώνουν να καθαρίσουν τις ακτές σε σημαντικό βαθμό. Το ολικό ποσό που δαπανήθηκε από την εταιρεία για τον καθαρισμό των ακτών ανήλθε στα 1,28 εκατομμύρια δολάρια, ενώ ύστερα από μηνύσεις που έγιναν, ιδιαίτερα από ψαράδες της περιοχής, που είδαν τη δουλειά τους να απειλείται από τη μείωση του πληθυσμού των σολομών, η εταιρεία αποφάσισε να πληρώσει ένα εκατομμύριο δολάρια στην κυβέρνηση της Αλάσκας για την ανάπτυξη της περιοχής.
1991: Ο ιρακινός στρατός, αποσυρόμενος από το Κουβέιτ, καταστρέφει δεξαμενόπλοια, πετρελαϊκούς σταθμούς και πηγές, βάζοντας φωτιά σε πολλά από αυτά. Περίπου 1,25 εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου χύνονται στη θάλασσα, σχηματίζοντας τη μεγαλύτερη πετρελαιοκηλίδα όλων των εποχών (20 φορές μεγαλύτερη από αυτήν του Exxon Valdez). Παράλληλα, μεγάλες ποσότητες πετρελαίου εμποτίζουν το έδαφος της ερήμου γύρω από τις πετρελαιοπηγές. Οι προσπάθειες καθαρισμού των ακτών και της ερήμου εμποδίστηκαν από την εξέλιξη του πολέμου. Έτσι, σήμερα εκφράζονται πλέον φόβοι ότι θα χρειαστεί περισσότερο από ένας αιώνας, για να επανέλθει η περιοχή στην προηγούμενη κατάσταση της.
1997: Δασικές πυρκαγιές σε ολόκληρο τον κόσμο εξαφανίζουν περισσότερα από 50 εκατομμύρια στρέμματα δάσους και άλλων εκτάσεων. Αυτή τη χρονιά, καίγονται τα περισσότερα τροπικά δάση, σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονιά στην καταγεγραμμένη ιστορία.
1998: Η Τρύπα του Όζοντος πάνω από την Ανταρκτική μεγαλώνει, φθάνοντας τα 25 εκατομμύρια τετραγωνικά χλμ. (η προηγούμενη αναφορά, το 1993, έκανε λόγο για 3 εκατομμύρια τετραγωνικά χλμ.).
– Στις 25 Απριλίου 1998, στην περιοχή Aznalcollar της Ισπανίας, σε ένα εργοστάσιο εξόρυξης μετάλλων, το φράγμα υποδοχής των απορριμμάτων, που περιέβαλε τη δεξαμενή, υπέστη ρήγμα σε μήκος περίπου 50 μέτρων. Ποσότητα σχεδόν 3 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων λασπολυμάτων και 4 εκατομμυρίων όξινων υδάτων διέρρευσε στο χώρο γύρω από το φράγμα, με συνέπεια τη ρύπανση έκτασης 45.000 στρεμμάτων γης, στα όρια του εθνικού δρυμού του Κότο Ντονιάνα, ενώ ρύπανε, επίσης, και τον ποταμό Γουαδιαμάρ. Το μεγαλύτερο μέρος των λασπολυμάτων παρέμεινε στην εγγύτερη περιοχή της δεξαμενής, όπου συγκεντρώθηκαν επιχωματώσεις ιλύος πάχους μέχρι 2 μέτρων. Το πάχος των επιχωματώσεων αυτών μειώθηκε προοδευτικά.
1999: Στις 12 Δεκεμβρίου, 30 ναυτικά μίλια βόρεια του Penmarcth Point της Βρετανίας, το υπό σημαία Μάλτας πετρελαιοφόρο Erika, που μετέφερε 30.000 τόνους αργού πετρελαίου, υπέστη ρήγμα κα, τελικα κόπηκε στα δύο, λόγω των κακών καιρικών συνθηκών. Η ποσότητα που διέρρευσε στη θάλασσα ήταν 5.000-7.000 τόνοι, ενώ η πετρελαιοκηλίδα επεκτάθηκε σε μήκος 10 χιλιομέτρων. Το ναυάγιο παρέμεινε σε βάθος 120 μέτρων, προκαλώντας την εξόντωση περίπου 150.000-300.000 πτηνών.
2000: Στις 30 Ιανουαρίου, το φράγμα στο χυτήριο Aural, σε ορυχείο εξόρυξης χρυσού της Μπάια Μάρε, στην τοποθεσία Σασάρ της Ρουμανίας, κατέρρευσε. Μια ποσότητα περίπου 100.000 κυβικών μέτρων λάσπης και λυμάτων, με φορτίο 126 mg/L κυανιούχων ενώσεων, εισέρευσε μέσω των αγωγών αποχέτευσης στον ποταμό Λάπους, παραπόταμο του Σόμες, εισέδυσε στον ποταμό Τίσα και από αυτόν, στον Δούναβη, σε ένα σημείο πάνω από το Βελιγράδι, με τελική απόληξη τη Μαύρη Θάλασσα. Η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας προχώρησαν σε συλλογή δειγμάτων και στην ανάλυση τους. Όπως έδειξαν οι μετρήσεις, που πραγματοποιήθηκαν την 1η Φεβρουαρίου της ίδιας χρονιάς στην περιοχή Σάτου Μάρε επί του Σόμες, ο ανώτατος βαθμός συγκέντρωσης των κυανιούχων ενώσεων ανερχόταν, σύμφωνα με τα στοιχεία των εκθέσεων, σε 7,8 mg/L (σε σύγκριση με ανώτατες οριακές τιμές 0,01mg/L) για τα επιφανειακά ύδατα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το κύμα τοξικών ουσιών, έκτασης 30-40 χλμ., αφάνισε τη χλωρίδα και την πανίδα στο κεντρικό τμήμα του ποταμού Τίσα, προκαλώντας ζημιές εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ. Τα ίχνη που άφησε η κηλίδα των κυανιούχων ενώσεων μπορούσαν να μετρηθούν στο δέλτα του Δούναβη τέσσερις εβδομάδες αργότερα και σε απόσταση 2.000 χιλιομέτρων από την πηγή της διαρροής.
2002: Στις 13 Νοεμβρίου, το πετρελαιοφόρο Prestige, με σημαία των Νήσων Μπαχάμας και φορτίο 77.000 τόνων αργού πετρελαίου (ποσότητα διπλάσια από εκείνην του Exxon Valdez ), έπαθε σοβαρές ζημιές, ενώ έπλεε στα ανοικτά των ακτών της Γαλικίας, σε απόσταση περίπου 130 μιλίων από τις ισπανικές ακτές. Μέχρι τώρα έχουν απελευθερωθεί 10.000 τόνοι αργού πετρελαίου. Οι πρώτοι απολογισμοί μιλούσαν για μια πετρελαιοκηλίδα που έχει ρυπάνει τις ακτές της Γαλικίας σε μήκος περίπου 300 χιλιομέτρων, ενώ οι ζημιές που προκλήθηκαν είναι της τάξης των 42 εκατομμυρίων ευρώ.
Από το βιβλίο: Τσαμπούκου – Σκαναβή Κ. (2004). Περιβάλλον και Κοινωνία, ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ, ΑΘΗΝΑ
Ευάγγελος Ι. Κούκλης