H έννοια της κοινωνίας των πολιτών

                        


του Ν.Μουζέλη, ομότιμου καθηγητή Κοινωνιολογίας στη London School of Economics.


Οπως οι περισσότερες έννοιες στις κοινωνικές επιστήμες, αυτή της κοινωνίας των πολιτών είναι πολυσήμαντη – δηλαδή ερμηνεύεται διαφορετικά, ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. Ο πιο ευρέως αποδεκτός ορισμός σήμερα αναφέρεται σε έναν «ενδιάμεσο», «τρίτο χώρο» μεταξύ κράτους και αγοράς. Αυτός ο θεσμικός χώρος, τουλάχιστον σε ιδεοτυπικό επίπεδο, δεν είναι οργανωμένος ούτε στη βάση της ψηφοθηρικής/κομματικοκρατικής ούτε στη βάση μιας αγοροκρατικής/κερδοσκοπικής λογικής.


Με βάση αυτόν τον ορισμό, όταν π.χ. ντόπιοι καταστηματάρχες ή εργολάβοι εμποδίζουν, για καθαρά συμφεροντολογικούς λόγους, την κατασκευή έργων κοινής ωφελείας, αυτού του είδους οι ενέργειες ανήκουν στον χώρο της αγοράς και όχι σε αυτόν της κοινωνίας των πολιτών.


Στον χώρο της κοινωνίας των πολιτών υπάρχουν και κινήσεις που βασίζονται σε «εγωιστικούς» προσανατολισμούς. Από ρατσιστικές οργανώσεις ως κινήσεις πολιτών η ελληνική κοινότητα βρίθει από αντιδραστικές συσπειρώσεις. H κοινωνία των πολιτών έχει «σκοτεινές» και «φωτεινές» πλευρές. Εμπεριέχει από τη Χρυσή Αυγή ως την Greenpeace και τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα.


Οπως στα δημοκρατικά πολιτεύματα ο πολιτικομματικός χώρος είναι πλουραλιστικός, το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών. Ο τρόπος αντιμετώπισης των «κακών» δεν είναι η κατάργησή τους, αλλά η δημιουργία «αντίπαλων» οργανώσεων.


Στον «τρίτο» χώρο της κοινωνίας των πολιτών δεν ανήκουν μόνο οι μη κυβερνητικές οργανώσεις αλλά και οι διάφορες αυτόνομες Αρχές που προσπαθούν να αμβλύνουν τον κρατικό αυταρχισμό και τις αυθαιρεσίες που πηγάζουν από την αγορά. Στη χώρα μας ο συνδυασμός κομματικοκρατίας και αγοροκρατίας υποσκάπτει κάθε προσπάθεια ανάπτυξης μιας ισχυρής και δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.


Οσοι υποστηρίζουν πως στη χώρα μας η κοινωνία των πολιτών πρέπει να γίνει πιο ισχυρή, εννοούν πως πρέπει να αναπτυχθούν πιο συστηματικά διάφορες αυτόνομες Αρχές καθώς και μη κυβερνητικές οργανώσεις που έχουν ουμανιστικούς, χειραφετικούς προσανατολισμούς – οργανώσεις δηλαδή που προωθούν όχι την εθνικιστική μισαλλοδοξία, τον πατριδοκαπηλικό σοβινισμό και τον τοπικιστικό κουτσαβακισμό, αλλά έναν πατριωτισμό που οδηγεί στην ανάπτυξη του λεγόμενου civic spirit: στη νοοτροπία του ανθρώπου που είναι δημοκρατικά συνεπής, κοινωνικά και οικολογικά ευαίσθητος και πολιτισμικά ανεκτικός στην ετερότητα.