Έννοιες υπό αμφισβήτηση ο σεβασμός και η αλληλεγγύη
Του Χάρη Καραμπέτσου, ψυχιάτρου παιδιών και εφήβων, διδάκτορος Ιατρικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου (www.karabetsosmd.gr)
Καθημερινά νιώθουμε γύρω μας, στην ποιότητα των σχέσεων, τη λεκτική βία και την ισοπέδωση της διαφορετικής άποψης, ιδίως στον δημόσιο λόγο, να γίνεται πολλές φορές το προκαταρκτικό στάδιο της σωματικής βίας και μιας ανεμπόδιστης εκτόνωσης της πιο πρωτόγονης πλευράς του ανθρώπου.
Όταν στην κοινωνία των ενηλίκων βρίζει ο ένας τον άλλο δωσίλογο, πουλημένο, προδότη, καλλιεργεί το έδαφος πάνω στο οποίο κάποιοι (με πιο αρχέγονη ψυχική δομή) γίνονται οι εκτελεστές μιας επιθυμίας εξευτελισμού ή και θανάτου του αμφισβητούντα, του διαφορετικού ή αυτού που είναι έξω από το πνεύμα της αγέλης.
Συχνά δε όλα αυτά γίνονται με την επίκληση, παραμορφωτικά οικειοποιημένων, των εννοιών της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.
Κάθε πράξη βίας φαίνεται να ενισχύει τα όρια μεταξύ εαυτού και του άλλου, στον οποίο προβάλλονται όλα τα ασυνείδητα μη αποδεκτά «βρώμικα» κομμάτια του εαυτού. Έτσι ο επιτιθέμενος διαχωρίζεται από όλα αυτά που προβάλλει και τα νιώθει πλέον ως μια εξωτερική απειλή, που προέρχεται από τον άλλο.
Η βία αναδύεται επίσης, με αναίμακτη μορφή, μέσα στην καθημερινότητά μας, όταν είμαστε αναγκασμένοι να επιλέγουμε μέσα σε συνθήκες που δεν επιλέξαμε να βρεθούμε, όταν οι άνθρωποι χάνουν ατιμωτικά τη δουλειά τους ή θυσιάζουν την αξιοπρέπεια και τα πιστεύω τους για να την κρατήσουν. Σ’ αυτό το καθεστώς, ηθικής κρίσης πρωταρχικά, έννοιες όπως ο σεβασμος και η αλληλεγγύη τίθονται σε αμφισβήτηση.
Μια ψευδαίσθηση δύναμης
Μέσα σ’ αυτό το διάχυτο πνεύμα ανομίας και βίας, πολλά από τα παιδιά αυτής της κοινωνίας (που επιπλέον βιώνουν τη διαρκή πίεση του πρώιμου ανταγωνισμού και της εντατικοποίησης στο όνομα της ατομικής επιτυχίας) νιώθουν θυμό ή φόβο και πολλές φορές δεν είναι καθόλου ανεκτικά σε ό,τι φαινομενικά τα χωρίζει από άλλα παιδιά (πολιτισμός, θρησκεία, εθνότητα, καταγωγή, συνήθειες, καλυτέρες επιδόσεις, χαμηλότερη κοινωνικότητα, ακόμα και το φύλο).
Όταν δε συνυπάρχουν συνθήκες κρίσης στην οικογένεια (ενδοοικογενειακή βία, διάχυτο πνεύμα ανταγωνισμού, απουσία πατρικής λειτουργίας, ανεργία…) κάποια από αυτά αναζητούν στην εκτόνωση των συσσωρευμένων αρνητικών συναισθημάτων στο σχολικό περιβάλλον μια ψευδαίσθηση δύναμης.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να εκφοβίζουν τους συμμαθητές τους χρησιμοποιώντας σωματική βία (χτυπήματα, σκίσιμο ρούχων), απειλές, εκβιασμούς, «φαρμακερά» παρατσούκλια, κοροϊδία, διάδοση φημών και διασυρμό, εσκεμμένο αποκλεισμό κάποιων παιδιών, κλοπές αντικειμένων τους, σεξουαλική παρενόχληση ή εκφοβισμό μέσω διαδικτύου.
Το bullying ή σχολικός εκφοβισμός δεν πρέπει να συγχέεται με τον συνήθη τσακωμό μεταξύ «τσαμπουκάδων». Είναι η βίαιη επιβολή μιας ασύμμετρης δύναμης: οι «δυνατοί» εκφοβίζουν τους πιο αδύναμους.
Αυτές οι συμπεριφορές βίας παγιώνονται κατ’ επέκταση στον αυριανό άντρα, ο οποίος επαναλαμβάνει τον κύκλο της βίας στην οικογένεια, τους συναδέλφους ή την κοινωνία, αναζητώντας ασυνειδήτως πολλές φορές μέσα απ’ την τιμωρία του την προσοχή από τους άλλους.
Τα θυματοποιημένα παιδιά, από την άλλη, είναι συνήθως παιδιά διαφορετικά από τον μέσο όρο, είτε στις επιδόσεις, είτε στην εμφάνιση, στη συμπεριφορά, ή ως προς τον πολιτισμό, την εθνότητα, την καταγωγή τους και άλλα. Συχνά είναι παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση, όπως και οι εκφοβιστές, αλλά με μεγάλη δυσκολία να εκφράσουν την οργή, να ζητήσουν βοήθεια και γενικά να υπερασπίζονται τον εαυτό τους.
Σύμφωνα με το Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ), περίπου ένα στα δέκα παιδιά αναφέρει ότι υφίσταται εκφοβισμό δυο – τρεις φορές τον μήνα και, σύμφωνα με άλλη ευρωπαϊκή πανεπιστημιακή έρευνα, περίπου δύο στα δέκα παιδιά αναφέρουν ότι έχουν δεχτεί διαδικτυακό εκφοβισμό τον τελευταίο χρόνο, με κύρια θύματα τα κορίτσια.
Υπεράσπιση της αξιοπρέπειας
Τα θύματα συνήθως σιωπούν, φοβούνται, νιώθουν ένοχα, δυσκολεύονται να μιλήσουν στους γονείς, στους δασκάλους ή στους καθηγητές, διότι ίσως δεν μπορούν να ξεχωρίσουν ότι το «ζητώ βοήθεια» για να υπερασπιστώ την αξιοπρέπειά μου είναι διαφορετικό από το «μαρτυράω» τους άλλους. Πολλές φορές εκφράζουν αυτά που δεν μπορούν να εκφράσουν με λέξεις, μέσω σωματικών συμπτωμάτων με προβλήματα στον ύπνο, στην όρεξη, στη συμπεριφορά ή στη σχολική επίδοση.
Είναι δραματικό να υποφέρει κάποιος απομονωμένος και να μένει τελείως μόνος στο μαρτύριό του. Αυτό το βίωμα μπορεί να προκαλέσει μια σοβαρή ψυχική διαταραχή για όλη του τη ζωή ή να τον οδηγήσει μέχρι και να δώσει ένα τέλος με την αυτοκτονία. Στο εξωτερικό έχουν καταγραφεί αρκετές αυτοκτονίες εφήβων οι οποίοι είχαν πέσει θύματα έντονου σχολικού εκφοβισμού.
Είναι δραματικό να υποφέρει κάποιος απομονωμένος και να τον αφήνουμε τελείως μόνο στην απελπισμένη θέλησή του. Οι γονείς οφείλουν να προσπαθούν διακριτικά να ανιχνεύσουν τι μπορεί ενδεχομένως να κρύβεται κάτω από την εμφάνιση έντονων αλλαγών στη συμπεριφορά και τον ψυχισμό του παιδιού τους και να το προστατεύουν.
Είναι σημαντικό να καλλιεργήσουμε στα παιδιά μας το δικαίωμα αλλά και την ικανότητα να υπερασπίζονται την αξιοπρέπειά τους, όπως και να μπορούν να μπαίνουν στη θέση του άλλου, με ένα λόγο συμπάθειας για τις αδυναμίες του. Να τα μάθουμε να επιλέγουν το άνοιγμα στους άλλους και στη ζωή, γιατί όλοι μας, όταν γεννιόμαστε, είναι σαν να ερχόμαστε σαν μετανάστες σε μια ξένη χώρα και οι ζωή μας εξαρτάται από την φιλόξενη υποδοχή μας.
Ας στηρίξουμε τα παιδιά μας, να δημιουργούν δεσμούς συμμαχίας και φιλίας, τόσο απαραίτητους και για την πορεία τους στην ζωή, και να επιλέγουν την αρετή για να κατακτήσουν μια καλή ζωή. Η Αρετή («virtus» στα λατινικά) ερμηνεύεται ως η αρρενωπή δύναμη του πολεμιστή που τα βγάζει πέρα στη μάχη.
Αντιλαμβανόμαστε ότι χρειάζεται μια συνολική ευαισθητοποίηση και ενεργοποίηση για την πρόληψη των γενεσιουργών αιτιών της βίας στην οικογένεια, την κοινωνία αλλά και το σχολείο, και τίποτα δεν είναι πιο αντιστασιακό από την παιδεία στην επιβολή μιας οποιασδήποτε τάξης πραγμάτων και στη βία.
Σε κάθε περίπτωση ως γονείς αλλά και ως ενεργοί πολίτες αυτής της χώρας οφείλουμε να είμαστε από την πλευρά αυτών που υποφέρουν, για να μην συνθλιβούν από το βάρος της αδυναμίας τους.

Πηγή: topontiki.gr