Ο εμπορικός πόλεμος απειλεί τον Αμαζόνιο

Η μοναδική χώρα που μπορεί να καλύψει τεράστιες ανάγκες παγκοσμίως για εισαγωγές σόγιας είναι η Βραζιλία, η οποία όμως θα πρέπει να αποψιλώσει τεράστιες εκτάσεις του Αμαζονίου για τις ανάγκες της καλλιέργειας.

Πέρσι οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν δασμούς έως και 25% στα κινεζικά εισαγόμενα προϊόντα, ύψους 250 δισ. δολαρίων. Σε αντίποινα η κινεζική κυβέρνηση επέβαλε δασμούς ύψους 25% σε αμερικανικά εμπορεύματα, ύψους 110 δισ. δολαρίων – μεταξύ αυτών και στη σόγια, μια καλλιέργεια που χρησιμοποιείται κυρίως για ζωοτροφές. Αυτό είχε αποτέλεσμα την πτώση των εξαγωγών σόγιας των ΗΠΑ προς την Κίνα κατά 50% το 2018, παρ’ όλο που αυτός ο εμπορικός πόλεμος ξεκίνησε στα μέσα του έτους.

Αυτά συμβαίνουν τη στιγμή που παγκοσμίως η σόγια είναι η προτιμώμενη επιλογή για ζωοτροφές, αφού περιέχει τόσο πρωτεΐνη όσο και λίπος, και η καλλιέργειά της προσθέτει άζωτο στο έδαφος μειώνοντας την ανάγκη για λίπασμα.

Σύμφωνα με προβλέψεις ερευνητών του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Γερμανίας στην Καρλσρούη στην επιστημονική επιθεώρηση Nature, τα νέα δεδομένα αναμένεται να επιφέρουν απότομη αποψίλωση των τροπικών δασών προκειμένου η Κίνα να μπορεί να εισάγει έως και 37,6 εκατομμύρια τόνους σόγιας, ποσότητα που η Κίνα εισήγαγε από τις Ηνωμένες Πολιτείες το 2016. Ηδη δύο δεκαετίες ανάπτυξης στην παγκόσμια αγορά σόγιας οδήγησαν στην αποδάσωση μεγάλων εκτάσεων στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου.

Από το 2016 η Βραζιλία προμηθεύει σχεδόν το ήμισυ των εισαγωγών σόγιας της Κίνας και διαθέτει την υποδομή και την έκταση για να αυξήσει γρήγορα την παραγωγή.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, η έκταση που προορίζεται για την παραγωγή σπόρων σόγιας στη Βραζιλία θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 39%, σε 13 εκατομμύρια εκτάρια, με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών. Για σύγκριση, σχεδόν 3 εκατομμύρια εκτάρια τροπικού δάσους εκκαθαρίστηκαν το 1995 και το 2004, δύο περίοδοι-αιχμή στην αποψίλωση της χώρας.

Η σόγια στον κόσμο

Η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές σόγιας από τρεις εμπορικούς εταίρους. Η Βραζιλία είναι ο μεγαλύτερος, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ και την Αργεντινή. Ενενήντα τέσσερις άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Κίνας, παράγουν μαζί λίγο περισσότερη σόγια απ’ ό,τι η Βραζιλία μόνη της.

Για να αντιμετωπίσει το σημερινό έλλειμμα στις αμερικανικές εξαγωγές, η Κίνα θα μπορούσε να μειώσει τη χρήση σόγιας. Αυτό φαίνεται απίθανο δεδομένης της αυξανόμενης ζήτησης για κρέας. Εστω και μια μείωση της χρήσης της σόγιας κατά 2% ως ζωοτροφή θα είχε αποτέλεσμα η χώρα να παράγει 10 εκατομμύρια τόνους λιγότερο κρέας κάθε χρόνο.

Από την άλλη, η Κίνα θα μπορούσε να αυξήσει τη δική της παραγωγή σόγιας. Αλλά αυτό θα συνεπαγόταν ότι θα έπρεπε να την τριπλασιάσει για να καλύψει το έλλειμμα, κάτι που θα απαιτούσε περίπου 13 εκατομμύρια εκτάρια γης -μια έκταση όση της Ελλάδας. Αυτό φαίνεται επίσης απίθανο δεδομένης της περιορισμένης γόνιμης γης που είναι πλέον διαθέσιμη για καλλιέργειες στη χώρα.

Ορισμένες ανακατατάξεις των εμπορικών ροών ενδέχεται να απορροφήσουν μέρος του ελλείμματος, μαζί με τις προσπάθειες υποκατάστασης άλλων καλλιεργειών για ζωοτροφές, όπως η ελαιοκράμβη και το καλαμπόκι. Πέρσι, η Αργεντινή και η Ευρωπαϊκή Ενωση άρχισαν να αγοράζουν σόγια από τις Ηνωμένες Πολιτείες για ζωοτροφές και βιοκαύσιμα. Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει εξαγώγιμα προς την Κίνα τη σόγια που παράγεται στην Αργεντινή ή την ελαιοκράμβη που παράγεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Τέλος, οι συνεισφορές των χωρών-μικρών παραγωγών είναι μικροσκοπικές σε σύγκριση με τις ανάγκες, ακόμη και με ενδεχόμενη αύξηση της παραγωγής. Το σχέδιο της Ρωσίας να αυξήσει την παραγωγή της σόγιας κατά 20% τα επόμενα χρόνια, για παράδειγμα, θα έχει αποτέλεσμα μελλοντικές εξαγωγές μόνο 0,7 εκατομμυρίων τόνων.

Η επερχόμενη απειλή

Κατά την άποψη των ερευνητών, το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι η Βραζιλία θα αυξήσει σημαντικά την παραγωγή της και ότι μερικοί ακόμη μεγάλοι παραγωγοί θα παράσχουν το συμπλήρωμα, σε μια εποχή που οι πολιτικές, νομικές και εμπορικές παρεμβάσεις που εμπόδιζαν την επέκταση της παραγωγής σόγιας στον Αμαζόνιο έχουν αποδυναμωθεί.

Για παράδειγμα, ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος της Βραζιλίας, Ζαΐρ Μπολσονάρο, περιόρισε τα δικαιώματα γης των αυτοχθόνων τον Ιανουάριο. Και η αποδάσωση αυξήθηκε κατά 29% μεταξύ 2015 και 2016 και κατά 50% μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου 2018, στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου στη Βραζιλία.

Οι εμπορικοί πόλεμοι έχουν οδηγήσει σε αυξήσεις στην παραγωγή σόγιας στη Βραζιλία στο παρελθόν. Μετά το αμερικανικό εμπάργκο το 1980 στις εξαγωγές σόγιας προς τη Σοβιετική Ενωση, η έκταση της γης που δόθηκε για την παραγωγή της στη Βραζιλία υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ 1990 και 2010 φτάνοντας τα 24,2 εκατομμύρια εκτάρια.

Αυτό ώθησε στην εκτροφή βοοειδών από τις νότιες υψηλότερες σαβάνες της Βραζιλίας προς τον Αμαζόνιο και προκάλεσε σχεδόν το ένα τέταρτο της συνολικής ετήσιας αποδάσωσης του Αμαζονίου μέσα σε λίγα χρόνια.

Δεδομένων αυτών, εκατομμύρια επιπλέον εκτάρια του τροπικού δάσους του Αμαζονίου απειλούνται. Η επέκταση της παραγωγής σόγιας σε περιοχές εκτός του Αμαζονίου, όπως στην τροπική σαβάνα της Βραζιλίας, θα οδηγήσει σε περαιτέρω απώλειες τροπικού δάσους, για παράδειγμα μέσω της εκτροπής των βοσκοτόπων.

Οταν οι τρέχοντες ρυθμοί της τροπικής αποδάσωσης αναμένεται να απελευθερώσουν από 87 μέχρι 130 γιγατόνους διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2100, η μαζική αποψίλωση του Αμαζονίου, σε σχέση με αυτό που ήδη συμβαίνει, θα έχει βαθιές επιπτώσεις στις παγκόσμιες προσπάθειες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προστασίας της βιοποικιλότητας.

Πηγή: efsyn.gr