1834, Δήμοι και δημότες

Ο νόμος της 27ης Δεκεμβρίου 1833 «περί συστάσεως των Δήμων» αποτελεί έναν από τους νόμους εκείνους που συνέστησαν την εσωτερική δομή του τότε Ελληνικού Βασιλείου. Είναι προϊόν της νομοθετικής δραστηριότητας της Αντιβασιλείας και εκφράζει την δικαιοδοτική αντίληψη του Georg Ludwig von Maurer. Ακολούθησε το πρότυπο του τότε ισχύοντος αντίστοιχου γαλλικού νόμου του 1831 που, συνεχίζοντας την παράδοση των παλαιότερων γαλλικών νόμων, οι οποίοι προέβλεπαν για τους δήμους δύο όργανα, ένα συλλογικό βουλευόμενο και ένα μονοπρόσωπο εκτελεστικό, κατέστησε το δημοτικό συμβούλιο εκλεγόμενο όργανο. Οι δημότες διακρίνονταν σε απλά μέλη του δήμου και πολίτες του δήμου, οι οποίοι προσδιορίζονταν από την ιδιοκτησία τους ή το ότι μετέρχονταν επιτήδευμα υποκείμενο σε φοροδοσία.

Οι δήμοι αναγνωρίζονταν ως υποκείμενα ιδιαιτέρων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η αρμοδιότητά τους περιορίσθηκε στη διαχείριση των τοπικών υποθέσεων. Σε αντίθεση προς το πολυπρόσωπο συλλογικό βουλευόμενο όργανο, το δημοτικό συμβούλιο, το μονοπρόσωπο εκτελεστικό όργανο, ο Δήμαρχος, αποτέλεσε σημαντική καινοτομία σε σχέση προς τα ισχύοντα επί τουρκοκρατίας. Κατά την χαρακτηριστική φράση της επί της των Εσωτερικών Γραμματείας «Πας σύλλογος είναι κατάλληλος δια σύσκεψιν, όχι όμως δια εκτέλεσιν».

Μάλιστα κατά το Βαυαρό νομοθέτη δε θα έπρεπε το σύνολο των ενεργών δημοτών να αποτελεί όργανο του Δήμου: «Τοιαύται συνεδριάσεις είναι επί το πολύ το στάδιον χαμερπεστάτων παθών και της ιδιοτέλειας……Η ολομέλεια των πολιτών του δήμου έχει ένα μόνον αλλ’ ουσιωδέστατον δικαίωμα να εκλέγη τας διοικητικάς αρχάς του».

Το δημοτικό συμβούλιο εκλεγόταν σε μυστική ψηφοφορία από το ειδικό εκλεκτορικό σώμα που αποτελούνταν από τους πολίτες του δήμου.

Ο δήμαρχος αντιθέτως διοριζόταν από το Βασιλέα ανάμεσα σε τρείς προσωπικότητες του τόπου, που πρότεινε «εμμέσως» το δημοτικό συμβούλιο. Διοριζόταν επίσης από το Βασιλέα εκλεγόμενοι Πάρεδροι για να επικουρούν το Δήμαρχο στην άσκηση των εκτελεστικών καθηκόντων του. Ο αριθμός τους ήταν ανάλογος με τον πληθυσμό του τόπου και τις ανάγκες της υπηρεσίας, προσδιοριζόταν δηλαδή τελικά από το γεγονός ότι ο κάθε Δήμος αποτελούνταν από περισσότερα του ενός χωρία.

Πηγή: Σπυρίδωνα Ι. Φλογαϊτη “Το Ελληνικό Διοικητικό Σύστημα” εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα 1987.