Του Χριστόφορου Νικολάου

Νερό, πηγή ζωής. Είναι δηλωμένη σε πολλές δημοσιεύσεις μου, η αγωνία μου για την επάρκεια γλυκού νερού σήμερα, στο κλίμα που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια. Στη γεωργία από μικρό παιδί αλλά κυρίως ως μαχόμενος γεωπόνος, σε όλη μου τη ζωή πάλευα με το νερό. Πηγές, γούρνες, λάκκοι, στέρνες, Τάνος, βουτιές, δέσες, νερόμυλοι, αυλάκια, περβόλια, δέντρα, πηγάδια, γεωτρήσεις, αντλίες, υδραγωγεία, άρδευση και ύδρευση, θεωρία και πράξη. Το σώμα μου αποτελείται από 60% νερό, λέει η επιστήμη, το είναι μου όμως διψάει πολύ. Η επιστήμη επίσης, μου επιβεβαίωσε κάτι που διαισθανόμουν από καιρό: Το νερό προσαρμόζει τη δομή του μορίου του ανάλογα με τον χρήστη και τη χρήση, και, ΄΄το νερό θυμάται΄΄.

Παραθέτω μερικές πληροφορίες που νομίζω ενδιαφέρουσες, από την Wikipedia:

-Το δημώδες όνομα «νερό» προέρχεται από τη βυζαντινή φράση «νεαρόν ὕδωρ» το οποίο σήμαινε τρεχούμενο νερό (= νερό που μόλις βγήκε από την πηγή), η οποία με τη σειρά της προέρχεται από την αρχαία ελληνική φράση νῆρον ὕδωρ για το νερό.

-Είναι η περισσότερο διαδεδομένη ανόργανη χημική ένωση στην επιφάνεια της Γης.

-Μόνο το 2,5% του νερού της Γης είναι «γλυκό» και το 98,8% του πόσιμου νερού βρίσκεται στα παγοκαλύμματα και στα υπόγεια ύδατα. Λιγότερο από 0,3% του γλυκού νερού της Γης βρίσκεται σε ποτάμια, λίμνες και στην ατμόσφαιρα, ενώ ακόμα μικρότερο ποσοστό (0,003%) περιέχεται στα σώματα των βιολογικών όντων και σε ανθρώπινης παραγωγής προϊόντα.

-Σήμερα ένα ποσοστό 40% από τους ανθρώπους που ζουν στη γη δεν έχει επαρκές νερό ακόμα και για υποτυπώδη υγιεινή. Περισσότεροι από 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν το 2000 από ασθένειες που σχετίζονται με την κατανάλωση μολυσμένου νερού ή με ξηρασία. Το 2004, σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τη φιλανθρωπική οργάνωση WaterAid, αναφέρεται ότι στη Βρετανία ένα παιδί πεθαίνει κάθε 15 δευτερόλεπτα από ασθένειες που σχετίζονται με το μολυσμένο νερό.

-Στις 22 Ιουλίου 2011, δημοσιεύτηκε η ανακάλυψη ενός γιγαντιαίου νέφους από υδρατμούς, που περιέχει 140 τρισεκατομμύρια φορές την ποσότητα νερού που περιέχουν όλοι οι ωκεανοί της Γης, γύρω από ένα κβάζαρ που βρίσκεται 12 δισεκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη! Πρόσφατα δε, ανακάλυψαν ότι το πέτρωμα ρινγκουδίτης, που βρίσκεται στα έγκατα της γης, συγκρατεί νερό όσο τρεις φορές οι ωκεανοί της γης!

-Ο κύκλος του νερού (γνωστός επιστημονικά ως «υδρολογικός κύκλος») αναφέρεται στη συνεχόμενη ανταλλαγή του νερού μέσα στην υδρόσφαιρα, δηλαδή μεταξύ ατμόσφαιρας, επιφανειακού νερού, εδαφικού νερού, υπόγειου νερού και βιόσφαιρας. Η απομάκρυνση του νερού από την γη προς την ατμόσφαιρα γίνεται με την εξάτμιση και η επιστροφή του, η λεγόμενη κατακρήμνιση, γίνεται με τη βροχή, το χιόνι, το χαλάζι, την ομίχλη, τη δροσιά και την πάχνη. Συμπυκνωμένη υγρασία στον αέρα αναλύει το ηλιακό φως, σχηματίζοντας τοπικά και πρόσκαιρα το ουράνιο τόξο. Κάποιο ποσοστό του βρόχινου νερού ή χιονιού διηθείται από το έδαφος και πηγαίνει σε υδροφορείς, δηλαδή υπόγεια αποθέματα νερού. Αυτό το υπεδάφειο νερό αργότερα κυλά πίσω στην επιφάνεια από τις πηγές. Το υπεδάφειο νερό μπορεί επίσης να εξαχθεί τεχνητά με πηγάδια ή γεωτρήσεις.

-Οι πιο σημαντικοί αρχαίοι πολιτισμοί άνθησαν γύρω από ποτάμια, λίμνες και άλλους κύριους υδάτινους όγκους και δρόμους: Μεσοποταμία(Τίγρης και Ευφράτης), Αίγυπτος(Νείλος), Ινδία(κυρίως ο Γάγης), Κίνα(Κίτρινος ποταμός) κ. ά. Ο ελληνικός αναπτύχθηκε κοντά σε ποταμούς, τους είχε μάλιστα θεοποιήσει αλλά κυρίως στη θάλασσα.

-Η ζήτηση γλυκού νερού ήδη ξεπερνά την προσφορά σε πολλά μέρη του κόσμου, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός συνεχίζει να αυξάνεται. Το νομικό πλαίσιο για την κατανομή των υδάτινων πόρων στους χρήστες νερού (όπου ένα τέτοιο πλαίσιο υπάρχει) είναι γνωστό ως «δικαιώματα στο νερό».

Δύο μόνο πλευρές του θέματος θέλω να θίξω εγώ, ακροθιγώς, το νερό ως κοινωνικό και δημόσιο αγαθό και το νερό στην τέχνη.

Αν πιστεύουμε ότι σε μια δημοκρατία η παιδεία και η υγεία τουλάχιστον είναι κοινωνικά και πρέπει να είναι και δημόσια αγαθά, τότε πρέπει να δεχτούμε το ίδιο, και μάλιστα πρωταρχικά, για το έδαφος, το νερό και τον αέρα. Αγαθά στα οποία πρέπει να έχουν ίση πρόσβαση όλοι οι κάτοικοι μιας περιοχής ανεξαιρέτως. Για να διασφαλιστεί αυτό ένας τρόπος υπάρχει μόνο, η θέσπιση Αρχών και Κανόνων που να τα προστατεύουν και να τα βελτιώνουν, όσον αφορά την ποιότητα και την αειφορία τους, και να διασφαλίζουν την ίση πρόσβαση που είπαμε. Να τα προστατεύουν από τι; μα φυσικά από οικονομικά κέντρα, που αφενός με την άναρχη ανάπτυξη υποβαθμίζουν την επάρκεια και ποιότητά τους και αφετέρου επιζητούν την εμπορευματοποίησή τους, με στόχο βέβαια την κερδοφορία τους, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Νομοτελειακές οι συνέπειες, αρρώστιες, πείνα, δυστυχία, μετανάστευση, συρράξεις, πόλεμοι. Το έχουν πει πολλοί φιλόσοφοι, ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος θα είναι για το νερό. Όπως ακριβώς έγινε και γίνεται με το ΄΄μαύρο νερό΄΄ και τελευταία το ΄΄μαύρο αέριο΄΄, τα οποία θα έπρεπε να ανήκουν κι αυτά στην κατηγορία των κοινωνικών και δημόσιων αγαθών. Για να επιστρέψω στα δικά μας, οι τελευταίες νομοθετικές ρυθμίσεις κάθε άλλο παρά εγγυώνται την προστασία του νερού, ως κοινωνικού και δημόσιου αγαθού. Ακόμα χειρότερα, ανοίγουν ξεκάθαρα το δρόμο στην εμπορευματοποίησή του.

Το νερό στην τέχνη είναι αστείρευτη πηγή έμπνευσης, δεν νομίζω να υπάρχει ζωγράφος, λογοτέχνης ή μουσικός που να μην το ύμνησε σε όλες τις μορφές του, θάλασσες, ποτάμια, λίμνες, βροχή, χιόνι, πηγές … Με κίνδυνο να διαπράξω ασέβεια στα αριστουργήματα διάσημων ζωγράφων,  αναφέρω μόνον τον Et in Arcadia ego του Poussin, ύμνος στο δικό μας αρκαδικό νῆρον ὕδωρ, ζωογόνο και ερωτικό ελιξίριο! Απ΄την ποίηση και τη μουσική μου ΄ρχονται αυθόρμητα και με πλημμυρίζουν μα δεν με ξεδιψούν: Τζάνεμ ποταμέ μου, ο βράχος και το κύμα, να σ΄αγναντεύω θάλασσα, του Κίτσου η μάνα, η λήθη, η μαρκίζα, στης Λαρίσης, November rain, Ιλισσός, Ρούσα παπαδιά, το παπάκι, της Άρνης, της Περδικόβρυσης ο μεσαίος κάναλος …, του Καματερού!

Κλείνω με τον ΄΄τελευταίο χρησμό΄΄, που υποτίθεται έδωσε το Μαντείο των Δελφών στον ιατρό Ορειβάσιο, απεσταλμένο του Ιουλιανού του Παραβάτη:  Εἴπατε τῷ βασιλεῖ, χαμαὶ πέσε δαίδαλος αὐλά, οὐκέτι Φοῖβος ἔχει καλύβην, οὐ μάντιδα δάφνην, οὐ παγὰν λαλέουσαν, ἀπέσβετο καὶ λάλον ὕδωρ. Είναι ο μόνος χρησμός του Μαντείου που δέχεται(εφηύρε μάλλον) η θρησκεία μας. Γιατί άραγε; Μήπως για να αντιμετωπίσει το αντίπαλο δέος, τον Αρχαίο Εθνικό μας Πολιτισμό; Τι καλύτερο μέσον απ΄το νερό;