Αριθμός 1110/2024 ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Δ΄ Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 5 Μαρτίου 2024, με την εξής σύνθεση: Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου, Αντιπρόεδρος, Πρόεδρος του Δ΄ Τμήματος, Όλγα Παπαδοπούλου, Ουρανία Νικολαράκου, Σύμβουλοι, Αντωνία Παπαϊωάννου, Αικατερίνη Κοντοπόδη, Πάρεδροι. Γραμματέας η Φωτεινή Παπαδοπούλου. Για να δικάσει την από 13 Νοεμβρίου 2023 αίτηση: των:

Με την αίτηση αυτή οι αιτούντες επιδιώκουν να ακυρωθούν: α) η υπ’ αριθ. 20107/9.3.2023 κοινή απόφαση των Αναπληρωτών Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών, β) η υπ’ αριθ. 50/27.3.2023 απόφαση (πρακτικό 12/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, γ) η υπ’ αριθ. 79/10.4.2023 απόφαση (πρακτικό 11/2023) του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, δ) η υπ’ αριθ. 78/3.5.2023 απόφαση (πρακτικό 19/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, ε) η υπ’ αριθ. 148/24.7.2023 απόφαση (πρακτικό 31/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου, στ) υπ’ αριθ. 10923/13.9.2023 σύμβαση μεταξύ Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας και αναδόχου, και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψη της Διοικήσεως. Η εκδίκαση άρχισε με την ανάγνωση της εκθέσεως της εισηγήτριας, Παρέδρου Αικατερίνης Κοντοπόδη. Κατόπιν το δικαστήριο άκουσε τον πληρεξούσιο των αιτούντων που παρέστησαν, ο οποίος ανέπτυξε και προφορικά τους προβαλλόμενους λόγους ακυρώσεως και ζήτησε να γίνει δεκτή η αίτηση, και τους πληρεξουσίους του καθ’ ου Δήμου και του καθ’ ου Οργανισμού και την αντιπρόσωπο του Υπουργού, που εμφανίστηκε, οι οποίοι ζήτησαν την απόρριψή της. Μετά τη δημόσια συνεδρίαση το δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη σε αίθουσα του δικαστηρίου κ α ι Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α Σ κ έ φ θ η κ ε κ α τ ά τ ο ν Ν ό μ ο 1. Επειδή, για την άσκηση της υπό κρίση αίτησης έχει καταβληθεί το νόμιμο 3 παράβολο (ηλεκτρονικό παράβολο με κωδικό πληρωμής 630033258954 0520 0096/2023). 2. Επειδή, με την κρινόμενη αίτηση, όπως η αίτηση αυτή συμπληρώθηκε με το από 6.2.2024 δικόγραφο προσθέτων λόγων, ζητείται η ακύρωση των κάτωθι, κατά χρονολογική σειρά, πράξεων: α) της 20107/9.3.2023 κοινής απόφασης των Αναπληρωτών Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών, κατά το μέρος που με αυτήν το έργο του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας «Βελτίωση Οδικής Ασφάλειας Παράλιου Άστρους» προϋπολογισμού 1.200.000 ευρώ (περιλαμβανομένου Φ.Π.Α.) εντάχθηκε στο «Πρόγραμμα βελτίωσης οδικής ασφάλειας», που χρηματοδοτείται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, β) της 50/27.3.2023 απόφασης (πρακτικού 12/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας σχετικά με την αποδοχή της πιο πάνω κοινής υπουργικής απόφασης, γ) της 79/10.4.2023 απόφασης (πρακτικού 11/2023) του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, με την οποία εγκρίθηκε το σχέδιο προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας και του Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία «Αναπτυξιακή Πάρνωνα Ανώνυμη Εταιρεία» για την υλοποίηση του πιο πάνω έργου και εξουσιοδοτήθηκε ο Δήμαρχος για την υπογραφή της, δ) της 78/3.5.2023 απόφασης (πρακτικού 19/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, με την οποία εγκρίθηκαν οι όροι της διακήρυξης και των τευχών δημοπράτησης του πιο πάνω έργου και συγκροτήθηκε η Επιτροπή Διενέργειας του Διαγωνισμού, ε) της 148/24.7.2023 απόφασης (πρακτικού 31/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου, με την οποία εγκρίθηκε το πρακτικό της Επιτροπής Διαγωνισμού σχετικά με τον έλεγχο των δικαιολογητικών κατακύρωσης και κατακυρώθηκε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού στον ….. που αναδείχθηκε οριστικός ανάδοχος, στ) της 10923/13.9.2023 σύμβασης που υπεγράφη μεταξύ του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας και του αναδόχου για την κατασκευή του ως άνω έργου. 3. Επειδή, από τα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης προκύπτουν τα εξής: Με την 43972/1.7.2022 πρόσκληση του Αναπληρωτή Υπουργού Εσωτερικών, όπως αυτή τροποποιήθηκε με τις 65041/4.10.2022, 89333/22.12.2002 15981/24.2.2023 αποφάσεις του ίδιου, κλήθηκαν οι Περιφέρειες τη χώρας, οι Δήμοι με μόνιμο πληθυσμό μεγαλύτερο ή ίσο των 20.000 κατοίκων και οι τουριστικοί Δήμοι για την υποβολή προτάσεων ένταξης στο πρόγραμμα «Βελτίωση οδικής ασφάλειας» του έργου «Πρόγραμμα βελτίωσης οδικής ασφάλειας στο εθνικό και επαρχιακό οδικό δίκτυο», το οποίο είναι ενταγμένο στον άξονα «Εκσυγχρονισμός και βελτίωση της ανθεκτικότητας κύριων κλάδων οικονομίας της χώρας» του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», που χρηματοδοτείται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Σύμφωνα με την ως άνω πρόσκληση, οι υποβαλλόμενες προτάσεις αφορούν το υφιστάμενο οδικό δίκτυο αρμοδιότητας ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού και αποσκοπούν στη βελτίωση της παρεχόμενης οδικής ασφάλειας και τη μείωση των ατυχημάτων, μεταξύ δε των επιλέξιμων δράσεων που αφορούν το αμιγώς αστικό οδικό δίκτυο περιλαμβάνονται τα μέτρα αναμόρφωσης του αστικού οδικού περιβάλλοντος (δημιουργία ποδηλατοδρόμων, πεζοδρομίων, βελτίωση διαχείρισης ομβρίων κ.ά.). Με την 195/27.7.2022 πράξη (πρακτικό 31/2022) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας εγκρίθηκε η υποβολή πρότασης από τον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας με τίτλο «Βελτίωση Οδικής Ασφάλειας Παράλιου Άστρους» στο ανωτέρω πρόγραμμα. Ακολούθησε η υποβολή, από τον 4 Δήμο προς την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης και Εφαρμογής του Υπουργείου Εσωτερικών, της από 28.7.2022 πρότασης ένταξης, στην οποία, μεταξύ άλλων, επισυνάπτεται η από 28.7.2022 «έκθεση τεκμηρίωσης» καθώς και «μελέτη σκοπιμότητας» της πρότασης του Δήμου. Στη συνέχεια, κατόπιν αξιολόγησης της πρότασης του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας από την Επιτροπή Αξιολόγησης των αιτήσεων χρηματοδότησης (πρακτικό 5/28.2.2023), εκδόθηκε η 20107/9.3.2023 κοινή απόφαση των Αναπληρωτών Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών, με την οποία το έργο του Δήμου «Βελτίωση Οδικής Ασφάλειας Παράλιου Άστρους» εντάχθηκε στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Στη συνέχεια, με την 50/27.3.2023 απόφαση (πρακτικό 12/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας έγινε δεκτή η πιο πάνω κ.υ.α. Ακολούθως, με την 79/10.4.2023 απόφαση (πρακτικό 11/2023) του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας εγκρίθηκε το σχέδιο προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου και του Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία «Αναπτυξιακή Πάρνωνα Ανώνυμη Εταιρεία» (στο εξής «Πάρνωνας Α.Ε.») για την υλοποίηση του πιο πάνω έργου και εξουσιοδοτήθηκε ο Δήμαρχος για την υπογραφή της σύμβασης αυτής. Ειδικότερα, με το πιο πάνω σχέδιο σύμβασης ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας, κύριος του έργου, αναθέτει στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών της εταιρίας «Πάρνωνας Α.Ε.» καθήκοντα διευθύνουσας (επιβλέπουσας) υπηρεσίας στο πλαίσιο της υλοποίησης του εν λόγω έργου. Στη συνέχεια, με την 78/3.5.2023 απόφαση (πρακτικό 19/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας εγκρίθηκαν οι όροι της διακήρυξης ανοιχτού, δημόσιου, ηλεκτρονικού διαγωνισμού, με κριτήριο κατακύρωσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομικής άποψης προσφορά με βάση την τιμή, για την επιλογή αναδόχου για την ανάθεση του ως άνω έργου, καθώς και τα λοιπά συμβατικά τεύχη για τη δημοπράτηση του έργου αυτού, και ορίστηκαν τα μέλη της Επιτροπής Διενέργειας του Διαγωνισμού. Ακολούθησε η 100/24.5.2023 απόφαση (πρακτικό 22/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, με την οποία ματαιώθηκε ο ως άνω προκηρυχθείς διαγωνισμός, εγκρίθηκαν εκ νέου οι όροι της διακήρυξης καθώς και τα λοιπά συμβατικά τεύχη για τη δημοπράτηση του έργου, προκειμένου να περιληφθούν σε αυτά τα λογότυπα του προγράμματος χρηματοδότησης καθώς και μια μεταβολή στους στύλους φωτισμού του έργου και ορίστηκαν τα μέλη της Επιτροπής Διενέργειας του Διαγωνισμού. Το αντικείμενο του έργου περιγράφεται στην ως άνω διακήρυξη (Κεφάλαιο Β΄, παρ. 11.3), όπως και στην προαναφερθείσα απόφαση ένταξης (βλ. Παράρτημα Ι αυτής) στο προαναφερθέν χρηματοδοτικό πρόγραμμα, ως εξής: «Το αντικείμενο του … έργου περιλαμβάνει παρεμβάσεις – δράσεις αναμόρφωσης του αστικού οδικού περιβάλλοντος και … βελτίωση[ς] απορροής όμβριων υδάτων στην περιοχή σύνδεσης του σχεδίου πόλης του Π. Άστρους με την επέκταση αυτού (περιοχή Χάνδακα), προκειμένου να αποφεύγονται πλημμυρικά φαινόμενα επί των δημοτικών οδών και να αποτρέπεται η δημιουργία συνθηκών ολίσθησης. Επίσης, [περιλαμβάνει] την κατασκευή δικτύου ποδηλατοδρόμου – πεζοδρόμου, προκειμένου να γίνει ασφαλής οδική σύνδεση της περιοχής αυτής με το κέντρο και το λιμάνι του Π. Άστρους». Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την «Τεχνική Έκθεση – Υδραυλική Μελέτη» (παρ. 4) και την «Τεχνική Έκθεση Αρχιτεκτονικών», που περιλαμβάνονται μεταξύ των συμβατικών τευχών του διαγωνισμού, το έργο αφορά την κατασκευή σωληνωτών αγωγών εντός υφιστάμενου ανοιχτού χάνδακα από τον Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων μέχρι τις κατασκηνώσεις του Δήμου Τρίπολης και την κάλυψη του εν λόγω χάνδακα με τη δημιουργία ποδηλατόδρομου (σταθερού πλάτους 2 μ.) και πεζόδρομου (κυμαινόμενου πλάτους 1,5 – 4 μ.), καθώς και τη διαπλάτυνση του υφιστάμενου, εφαπτόμενου στον χάνδακα, δρόμου (μέσου πλάτους 5,5 μ. σε 6 μ.)· το συνολικό 5 μήκος της ανωτέρω περιγραφόμενης παρέμβασης είναι περίπου 950 μ. Περαιτέρω, με την 148/24.7.2023 απόφαση (πρακτικό 31/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου εγκρίθηκε το πρακτικό της Επιτροπής Διαγωνισμού σχετικά με τον έλεγχο των δικαιολογητικών κατακύρωσης και κατακυρώθηκε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού στον αναδειχθέντα οριστικό ανάδοχο «ΚΕΧΑΓΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟ», ενώ στις 13.9.2023 υπεγράφη η σύμβαση κατασκευής του έργου (αρ. πρωτ. 10923/2023) μεταξύ του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας και του αναδόχου. 4. Επειδή, οι υπό στοιχεία α και β προσβαλλόμενες πράξεις αφορούν την ένταξη του επίδικου έργου σε πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ενόψει της ειδικής φύσεως του νομοθετικού πλαισίου [Κανονισμός (ΕΕ) 2021/241, EE L 057, ν. 4822/2021, A΄ 135, 119126 EΞ 2021/2021 απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών, Β΄ 4498] που διέπει την έκδοση των πράξεων αυτών, από την αμφισβήτηση της νομιμότητάς τους δεν γεννάται διαφορά ουσίας περί την καταβολή κοινοτικών ή εθνικών ενισχύσεων, επιδοτήσεων και λοιπών συναφών χρηματικών παροχών, κατά την έννοια του άρθρου 1 παρ. 4 περ. στ΄ του ν. 1406/1983 (Α΄ 182), [όπως η παρ. 4 προστέθηκε με το άρθρο 51 παρ. 1 του ν. 3659/2008 (Α΄ 77) και η περ. στ΄ αντικαταστάθηκε με το άρθρο 48 παρ. 2 του ν. 3900/2010 (A΄ 213)], και, συνεπώς, η διαφορά κατά το μέρος αυτό δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του διοικητικού πρωτοδικείου, αλλά στην ακυρωτική αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας (πρβλ. ΣτΕ 2177-8/2021, 2288/2019 επτ., 2747/2019, 2559, 3498/2017). 5. Επειδή, η διαφορά που ανακύπτει από την αμφισβήτηση της 79/10.4.2023 πράξης (πρακτικού 11/2023) του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας (υπό στοιχείο γ προσβαλλόμενης πράξης), με την οποία αποφασίστηκε η σύναψη προγραμματικής σύμβασης, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 100 παρ. 1 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87) όπως ισχύει, υπάγεται, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 περ. ια του ν. 702/1977 (Α΄ 268), όπως η περ. αυτή προστέθηκε με το άρθρο 47 παρ. 1 του ν. 3900/2010, στην ακυρωτική αρμοδιότητα του διοικητικού εφετείου, δεδομένου ότι η ως άνω πράξη έχει εκδοθεί κατ’ εφαρμογή της νομοθεσίας περί ΟΤΑ και δεν αφορά την οργάνωση και τη λειτουργία των υπηρεσιών ΟΤΑ (ΣτΕ 1231/2020, 1818/2019, 3500/2017, 765/2014, 1025/2012 και σε συμβούλιο 394/2019). Το Δικαστήριο, όμως, κατ’ εκτίμηση των περιστάσεων, κρίνει ότι πρέπει να κρατήσει και να δικάσει την υπόθεση και κατά το μέρος αυτό, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 34 παρ. 1 του ν. 1968/1991 (Α΄ 150) (πρβλ. ΣτΕ 1285-7/2016, 765/2014, 1025/2012). 6. Επειδή η κρινόμενη αίτηση, κατά το μέρος που στρέφεται κατά πράξεων της διαδικασίας που προηγείται της σύναψης διοικητικής σύμβασης (προσβαλλόμενων πράξεων υπό στοιχεία δ και ε), ασκηθείσα από τρίτους και όχι από πρόσωπο που ενδιαφέρεται να του ανατεθεί η σύμβαση, δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του διοικητικού εφετείου, κατά το άρθρο 47 παρ. 4 του ν. 3900/2010, αλλά στην ακυρωτική αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας (βλ. ΣτΕ 195/2021, 982/2018 επτ., 222/2018, 5/2013 επτ.). 7. Επειδή, η εταιρία «Πάρνωνας Α.Ε.» δεν είναι καθ’ ου διάδικος στην παρούσα δίκη, διότι δεν προσβάλλεται πράξη της ούτε άσκησε παρέμβαση και, συνεπώς, απαραδέκτως παρέστη στο ακροατήριο. 8. Επειδή, οι παρακάτω αιτούντες δεν παρέστησαν κατά τη συζήτηση της υπόθεσης 6 με πληρεξούσιο δικηγόρο ούτε νομιμοποίησαν τον υπογράφοντα το δικόγραφο δικηγόρο με έναν από τους τρόπους που προβλέπονται στο άρθρο 27 του π.δ/τος 18/1989, όπως ισχύει:

Επειδή, απαραδέκτως ζητείται η ακύρωση της 10923/13.9.2023 σύμβασης που υπεγράφη μεταξύ του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας και του αναδόχου για την κατασκευή του επίδικου έργου (υπό στοιχείο στ προσβαλλόμενη πράξη) (ΣτΕ 1286/2022 Ολ., 1923/2002 Ολ., 972/1998 Ολ., 880/2016 επτ., 2685/2010 επτ.). 10. Επειδή, οι προσβαλλόμενες πράξεις παραδεκτώς συμπροσβάλλονται ως συναφείς. Ειδικότερα, οι υπό στοιχεία α και β πράξεις, οι οποίες αφορούν την ένταξη του επίμαχου έργου στο προμνησθέν χρηματοδοτικό πρόγραμμα, είναι συναφείς με την υπό στοιχείο γ πράξη, η οποία αφορά τη σύναψη προγραμματικής σύμβασης για το έργο αυτό, καθώς και με τις υπό στοιχεία δ και ε προσβαλλόμενες πράξεις, οι οποίες αφορούν τη διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση του ως άνω έργου, διότι, αν και εκδίδονται κατ’ εφαρμογή διαφορετικών νομοθεσιών, κατατείνουν στην υλοποίηση του ίδιου έργου (πρβλ. ΣτΕ 51/2011). 11. Επειδή, με την 100/24.5.2023 απόφαση (πρακτικό 22/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας αποφασίστηκε η ματαίωση της διαγωνιστικής διαδικασίας, για την οποία η διακήρυξη και τα τεύχη δημοπράτησης είχαν εγκριθεί με την 78/3.5.2023 απόφαση (πρακτικό 19/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας (υπό στοιχείο δ προσβαλλόμενη πράξη), και εγκρίθηκαν εκ νέου οι όροι της διακήρυξης και επικαιροποιημένα τεύχη για τη δημοπράτηση του ίδιου έργου. Υπό τα δεδομένα αυτά, η ανωτέρω 78/3.5.2023 απόφαση (πρακτικό 19/2023) είχε παύσει να ισχύει κατά τον χρόνο άσκησης της υπό κρίση αίτησης (13.11.2023), αφού είχε ήδη αντικατασταθεί με νεότερη απόφαση και, επομένως, απαραδέκτως προσβάλλεται με την κρινόμενη αίτηση (βλ. ΣτΕ 566/2013 Ολ.). Η μεταγενέστερη διακήρυξη, όμως, που εγκρίθηκε με την 100/24.5.2023 απόφαση (πρακτικό 22/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, ως εκ της κανονιστικής της φύσεως, ελέγχεται παρεμπιπτόντως επ’ ευκαιρία προσβολής της κατακυρωτικής απόφασης (υπό στοιχείο ε προσβαλλόμενης πράξης). 12. 14. Επειδή, ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας με το από 29.2.2024 έγγραφο των απόψεών του προβάλλει ότι η κρινόμενη αίτηση ασκήθηκε εκπρόθεσμα, δεδομένου ότι α) οι μελέτες και τα λοιπά έγγραφα του επίδικου διαγωνισμού, περιλαμβανομένης της διακήρυξης, αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα του Δήμου στις 31.5.2023, ενώ είχαν προηγηθεί δημοσιεύσεις της διακήρυξης στον τοπικό τύπο στις 30.5.2023 (εφημερίδες «Πρωινός Μοριάς» και «Καθημερινά Νέα»), καθώς και δημοσίευση του από 31.5.2023 δελτίου τύπου του Δήμου στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, β) η διακήρυξη του έργου και το σύνολο των συμβατικών τευχών και μελετών αναρτήθηκαν αρχικά στην ιστοσελίδα του Δήμου στις 5.5.2023, η επαναδημοπράτηση δε του έργου έγινε μόνον προκειμένου να περιληφθούν στα συμβατικά τεύχη το λογότυπο του προγράμματος χρηματοδότησης καθώς και ήσσονος σημασίας μεταβολή στους στύλους φωτισμού. Όμως, ο ανωτέρω ισχυρισμός του Δήμου είναι απορριπτέος, καθόσον από τα παραπάνω γεγονότα δεν προκύπτει αναμφιβόλως πλήρης γνώση των υπό στοιχεία α έως γ προσβαλλόμενων πράξεων εκ μέρους των αιτούντων, εν όψει και του σχετικά σύντομου διαστήματος που διέρρευσε από τις ως άνω αναρτήσεις και δημοσιεύσεις που επικαλείται ο Δήμος μέχρι την άσκηση της αίτησης (5, 5 μήνες περίπου). Εξάλλου, ούτε από τις δημοσιεύσεις που αφορούν τον διαγωνισμό που ματαιώθηκε ούτε από άλλα στοιχεία του φακέλου προκύπτει πλήρης γνώση των ως άνω πράξεων σε χρόνο πέραν των εξήντα ημερών από την κατάθεση της κρινόμενης αίτησης, λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει έναρξη των υλικών εργασιών στο πλαίσιο της εκτέλεσης της επίδικης –υπογραφείσης στις 3.9.2023– σύμβασης, σε χρόνο προγενέστερο των εξήντα ημερών από την κατάθεση της αίτησης (πρβλ. ΣτΕ 1347/2014, 1169/2011, 2430/2010, 1340/2007). Περαιτέρω, η κρινόμενη αίτηση ακυρώσεως, ασκηθείσα στις 13.11.2023, ήτοι εντός εξήντα ημερών από την έκδοση (24.7.2023) της υπό στοιχείο ε προσβαλλόμενης κατακυρωτικής απόφασης, μη υπολογιζομένου του χρονικού διαστήματος της αναστολής των προθεσμιών προς άσκηση ενδίκων βοηθημάτων ή μέσων κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών (από 1.7. έως 15.9.2023), ασκείται εμπροθέσμως και κατά της πράξης αυτής. Συνεπώς, είναι απορριπτέοι όλοι οι ισχυρισμοί του Δήμου περί εκπροθέσμου της αίτησης. 8 15. Επειδή, η πρόσκληση του Αναπληρωτή Υπουργού Εσωτερικών για την υποβολή προτάσεων προς ένταξη στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα «Βελτίωση οδικής ασφάλειας» προβλέπει στην ενότητα 4 ότι «Τα προτεινόμενα έργα πρέπει να είναι σύμφωνα με τις τρέχουσες Προδιαγραφές – Οδηγίες, να έχουν πλήρη μελετητική ωριμότητα, να διαθέτουν όλες τις απαιτούμενες αδειοδοτήσεις και εγκρίσεις και να είναι σε πλήρη εναρμόνιση με τα εγκεκριμένα ΣΒΑΚ, ΓΠΣ και τις ισχύουσες κυκλοφοριακές και πολεοδομικές ρυθμίσεις.» (παρ. 4.1.4). Περαιτέρω, η ως άνω πρόσκληση προβλέπει στην ενότητα 5, μεταξύ των δικαιολογητικών τα οποία υποβάλλουν οι υποψήφιοι επί ποινή αποκλεισμού ως «αναπόσπαστο στοιχείο» της αίτησης χρηματοδότησής τους, «15. [Την] [κ]είμενη πολεοδομική νομοθεσία (π.χ. εγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο, θεσμοθετημένες χρήσεις γης κλπ) που αποδεικνύει την εναρμόνιση του προτεινόμενου έργου με αυτή». 16. Επειδή, με το β.δ. της 11.11.1903 (Α΄ 275, 22.11.1903) εγκρίθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο του Παράλιου Άστρους και, στη συνέχεια, με την 49981/οικ./15.12.1970 απόφαση του Νομάρχη Αρκαδίας (Δ΄ 19, 25.1.1971) καθορίσθηκαν, επί του πιο πάνω ρυμοτομικού σχεδίου, τα όρια των τομέων Α και Β, όπως αυτά εμφαίνονται στο από 4.6.1970 σχεδιάγραμμα της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών Νομού Αρκαδίας (το οποίο συνδημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως). Στο ως άνω εγκριθέν ρυμοτομικό σχέδιο δεν αποτυπώνεται ο χάνδακας. Ακολούθησε επέκταση του σχεδίου πόλεως με την Τ.Υ.13157/15.12.1973 απόφαση του Νομάρχη Αρκαδίας (Δ΄45/27.2.1974). Στο διάγραμμα που συνοδεύει την πιο πάνω νομαρχιακή απόφαση τμήμα του χάνδακα (απέναντι από το Ο.Τ. 50) αποτυπώνεται ως «χείμαρρος» (βλ. σελ. 401 της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως). Στη συνέχεια, με την 7101/18.9.1976 απόφαση του Νομάρχη Αρκαδίας (Δ΄ 333, 21.10.1976) τροποποιήθηκε το σχέδιο πόλεως του Παράλιου Άστρους, το οποίο είχε εγκριθεί με το β.δ. της 11.11.1903, ως προς τα ΟΤ 26, 31, 36, 41 με τρόπο ώστε να συμπληρωθούν αυτά και να δημιουργηθούν πλήρη οικοδομικά τετράγωνα «με όριο την υπάρχουσα οδό παραπλεύρως του χειμάρρου» (βλ. και τοπογραφικό διάγραμμα, που συνδημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, στο οποίο ο χάνδακας χαρακτηρίζεται ως «χείμαρρος»). Περαιτέρω, με το π.δ. της 20.10.1977 (Δ΄ 441/10.11.1977) αναθεωρήθηκαν οι όροι και περιορισμοί δόμησης των οικοπέδων του ρυμοτομικού σχεδίου του Παράλιου Άστρους και καθορίστηκαν κατά τομείς (Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ), όπως αυτοί αποτυπώνονται στο διάγραμμα που συνοδεύει το πιο πάνω π.δ., στο οποίο δεν αποτυπώνεται ο χάνδακας. Στη συνέχεια, με την 7576/22.8.1978 απόφαση του Νομάρχη Αρκαδίας (Δ΄ 482/20.9.1978) αναγνωρίστηκε και χαρακτηρίστηκε ως κοινοτική η οδός του Χάνδακα για το τμήμα της από τη συμβολή της με την οδό Σπάρτης έως τη διασταύρωσή της με την επαρχιακή οδό αρ.13. Εξάλλου, με την 64927/3463/19.5.1993 απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. (Δ΄ 614/2.6.1993) εγκρίθηκε το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Παράλιου Άστρους, με το οποίο προβλέπεται «η επέκταση του σχεδίου πόλης σε πυκνοδομημένες εκτάσεις οικισμού προϋφιστάμενου του έτους 1923 και σε αραιοδομημένες και αδόμητες εκτάσεις συνολικής επιφάνειας 20 Ηα περίπου και η δημιουργία τριών πολεοδομικών ενοτήτων-γειτονιών». Μεταξύ των περιοχών, για τις οποίες στο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο προβλέπεται η επέκταση του σχεδίου πόλεως, περιλαμβάνεται και η Πολεοδομική Ενότητα 1 (δυτικά του Χάνδακα). Στη συνέχεια, με το π.δ. της 2.7.2001 (Δ΄ 594/25.7.2001) εγκρίθηκε η πολεοδομική μελέτη τμημάτων της πολεοδομικής ενότητας 1 του οικισμού Παράλιου Άστρους και τροποποιήθηκε το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο του ίδιου Δήμου στα όρια σύνδεσης με την περιοχή επέκτασης (Ο.Τ. 15 και 20). Ακολούθησε η 2386/20.6.2006 απόφαση του Νομάρχη Αρκαδίας, 9 με την οποία κυρώθηκε η πράξη εφαρμογής στην περιοχή επέκτασης του σχεδίου πόλεως του Παράλιου Άστρους. Στα σχέδια που συνοδεύουν τις ως άνω πολεοδομική μελέτη και πράξη εφαρμογής, αποτυπώνεται ο χάνδακας, τμήμα δε αυτού εμφανίζεται ως ευρισκόμενο εντός του ρυμοτομικού σχεδίου, που είχε εγκριθεί ήδη κατά τα προεκτεθέντα πριν από την έκδοση του π.δ. της 2.7.2001, και άλλο τμήμα του εντός της περιοχής επέκτασης. Περαιτέρω, στο Δικαστήριο διαβιβάστηκε, με το 13768/1.12.2023 έγγραφο του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας, το Υ.Σ. 94/30.11.2023 έγγραφο της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Πολεοδομίας του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, σύμφωνα με το οποίο: στα ως άνω σχέδια «[ο] χάνδακας αποτυπώνεται ως ευρισκόμενος εντός ζώνης μεταξύ ρυμοτομικών γραμμών (κοινόχρηστου χώρου). Εντός του κοινόχρηστου αυτού χώρου δεν προβλέπεται η δημιουργία πεζόδρομου, ενώ γίνεται αναφορά σε δημοτικό δρόμο χωρίς ειδική αναφορά στο πλάτος του». 17. Επειδή, όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, στα σχεδιαγράμματα που συνοδεύουν την εγκριθείσα με το π.δ. της 2.7.2001 πολεοδομική μελέτη-τροποποίηση του σχεδίου πόλεως του Παράλιου Άστρους ο χάνδακας αποτυπώνεται ως κοινόχρηστος χώρος. Σύμφωνα με τα ήδη εκτεθέντα, με το επίδικο έργο ο χάνδακας προβλέπεται να καλυφθεί για τη διαπλάτυνση της παρακείμενης οδού και τη δημιουργία πεζόδρομου ποδηλατόδρομου. Με την ως άνω μετατροπή του ανοικτού χάνδακα σε οδό[1]πεζόδρομο-ποδηλατόδρομο με επιχωμάτωση αυτού, ακόμη και αν ήθελε γίνει δεκτή η υποστηριζόμενη από τη Διοίκηση εκδοχή ότι δεν επέρχεται μετατόπιση των ρυμοτομικών και οικοδομικών γραμμών, πάντως επιχειρείται η δημιουργία νέου κοινοχρήστου χώρου με ουσιωδώς διαφορετική φυσιογνωμία και λειτουργία σε σχέση με τον υφιστάμενο κοινόχρηστο χώρο. Συνεπώς, όπως βασίμως προβάλλεται, πριν από τη έκδοση των προσβαλλόμενων πράξεων έπρεπε να χωρήσει, με την τήρηση της νόμιμης διαδικασίας, τροποποίηση της πολεοδομικής μελέτης-σχεδίου πόλεως, προκειμένου να αποτυπωθούν οι νέοι αυτοί κοινόχρηστοι χώροι που πρόκειται να δημιουργηθούν στη θέση του χάνδακα, οι προσβαλλόμενες δε πράξεις, που εκδόθηκαν χωρίς να προηγηθεί η διαδικασία τροποποίησης της πολεοδομικής μελέτης-σχεδίου πόλεως, είναι για τον λόγο αυτόν ακυρωτέες. 18. Επειδή, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στο 105897/4.12.2023 έγγραφο της Διεύθυνσης Υδάτων Πελοποννήσου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο με το 14439/13.12.2023 έγγραφο του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας, «η διακεκομμένη γραμμή που αποτυπώνεται στο απόσπασμα χάρτη Γ.Υ.Σ. (1/50.000), κατά μήκος του μεγαλύτερου τμήματος του οδικού δικτύου της περιοχής, δεν θα μπορούσε να σχετίζεται με την ύπαρξη υδατορέματος, καθώς δεν “συμφωνεί” με τις κλίσεις του εδάφους, όπως αυτές αποτυπώνονται μέσω των ισοϋψών του εδάφους» και ως εκ τούτου «δεν προκύπτει αμφιβολία για τον χαρακτήρα της ανοιχτής, αποστραγγιστικής τάφρου κατά μήκος των οδών Εθνικής Αντιστάσεως και Άργους (τμήμα)». Από το έγγραφο αυτό, προς αντίκρουση του οποίου οι αιτούντες δεν προβάλλουν ειδικότερους, συγκεκριμένους ισχυρισμούς, προκύπτει ότι η επίμαχη αποστραγγιστική τάφρος-χάνδακας δεν αποτελεί υδατορέμα, κατά την έννοια του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94) [:«οι φυσικές ή διευθετημένες διαμορφώσεις της επιφάνειας του εδάφους που είναι κύριοι αποδέκτες των υδάτων της επιφανειακής απορροής και διασφαλίζουν τη διόδευσή τους προς άλλους υδάτινους αποδέκτες σε χαμηλότερες στάθμες. Στην έννοια του υδατορέματος δεν περιλαμβάνονται τα εγγειοβελτιωτικά έργα, όπως αρδευτικές και αποστραγγιστικές τάφροι».]. Ως εκ τούτου, δεν ήταν αναγκαία για τη νόμιμη έκδοση των 10 προσβαλλόμενων πράξεων η τήρηση της διαδικασίας οριοθέτησης ρέματος, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στον πιο πάνω νόμο. Συνεπώς, αβασίμως προβάλλεται ότι παρανόμως επιχειρείται επέμβαση σε ρέμα, συνεπαγόμενη την εξαφάνισή του και τη μετατροπή του σε δρόμο-πεζόδρομο-ποδηλατόδρομο, χωρίς να προηγηθεί ο καθορισμός της οριογραμμής του. 19. Επειδή, τα σχετικά με την «Περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και δραστηριοτήτων …» ρυθμίζονται από τον ν. 4014/2011 (Α΄ 209). Στο άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 4014/2011 ορίζεται ότι «[τ]α έργα και οι δραστηριότητες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, των οποίων η κατασκευή ή λειτουργία δύναται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον, κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες (Α και Β) ανάλογα με τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον», βάσει των κριτηρίων του άρθρου αυτού και του Παραρτήματος Ι του νόμου. Ειδικότερα, τα έργα και οι δραστηριότητες της κατηγορίας Α υπόκεινται σε διεξαγωγή και αξιολόγηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και κατατάσσονται α) σε αυτά που ενδέχεται να προκαλέσουν πολύ σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και αποτελούν την υποκατηγορία Α1 και β) σε αυτά που ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και αποτελούν την υποκατηγορία Α2, ενώ η κατηγορία Β περιλαμβάνει έργα και δραστηριότητες τα οποία χαρακτηρίζονται από τοπικές μόνο και μη σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και υπόκεινται σε γενικές προδιαγραφές, όρους και περιορισμούς που τίθενται για την προστασία του περιβάλλοντος σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 8. Με την παράγραφο 4 του αυτού άρθρου 1 του ν. 4014/2011 χορηγείται εξουσιοδότηση στον αρμόδιο Υπουργό να προβεί σε κατάταξη των έργων και δραστηριοτήτων στις κατηγορίες και υποκατηγορίες του άρθρου 1, καθώς και σε ομάδες κοινές για όλες τις κατηγορίες. Στο άρθρο 2 του ίδιου νόμου ορίζεται ότι «1. Για την πραγματοποίηση νέων έργων ή δραστηριοτήτων κατηγορίας Α ή τη μετεγκατάσταση ήδη υφισταμένων απαιτείται διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης με τη διεξαγωγή ΜΠΕ και έκδοση Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) … 10. Η ΑΕΠΟ αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση κάθε διοικητικής πράξης που απαιτείται κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις για την πραγματοποίηση ή λειτουργία του έργου ή της δραστηριότητας…» και στο άρθρο 8 ότι «1. Τα έργα ή δραστηριότητες κατηγορίας Β δεν ακολουθούν τη διαδικασία εκπόνησης ΜΠΕ αλλά υπόκεινται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ). 2. Τα ανωτέρω έργα ή δραστηριότητες, αναλόγως του είδους τους, υπάγονται αυτοδικαίως σε ΠΠΔ, με ευθύνη της αρμόδιας υπηρεσίας που χορηγεί την άδεια λειτουργίας και κατόπιν σχετικής δήλωσης του μελετητή ή του φορέα του έργου ή της δραστηριότητας. Αν το έργο ή η δραστηριότητα δεν λαμβάνει άδεια λειτουργίας, τότε υπάγεται σε ΠΠΔ με ευθύνη της αρμόδιας υπηρεσίας περιβάλλοντος της Περιφέρειας. 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, … καθορίζονται οι προβλεπόμενες ΠΠΔ, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού. 4. Οι ΠΠΔ αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των απαιτούμενων, κατά περίπτωση, αδειών που προβλέπονται για την κατασκευή, εγκατάσταση ή λειτουργία του εν λόγω έργου ή δραστηριότητας». Με την απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/17185/1069/2022 του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β΄ 841) τροποποιήθηκε και κωδικοποιήθηκε η υ.α. ΔΙΠΑ/οικ. 37674/2016 (Β΄ 2471), με την οποία είχε τροποποιηθεί και κωδικοποιηθεί η βασική υ.α. 1958/2012 (Β΄ 21) για την κατάταξη έργων και δραστηριοτήτων σε κατηγορίες και υποκατηγορίες, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 1 του ν. 4014/2011. Στα Παραρτήματα Ι («Ομάδα 1η – Έργα χερσαίων και εναέριων 11 μεταφορών») και ΙΙ («Ομάδα 2η – Υδραυλικά έργα») της ως άνω υ.α. ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/17185/1069/2022, όπως το σημείο 7 του Παραρτήματος ΙΙ έχει τροποποιηθεί με την ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/64712/4464/2022 απόφαση του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β΄ 3636), τα έργα οδοποιίας και τα υδραυλικά έργα κατατάσσονται, ανάλογα με τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον, στις κατηγορίες Α (υποκατηγορίες Α1, Α2) και Β. Ειδικότερα, με βάση τα προβλεπόμενα στο ως άνω Παράρτημα Ι, οι συλλεκτήριες οδοί (α/α 18) κατατάσσονται στο σύνολό τους στην Κατηγορία Β, ενώ, όσον αφορά τα έργα που αφορούν τον εκσυγχρονισμό, επέκταση, βελτίωση ή τροποποίηση υφιστάμενων έργων οδοποιίας (α/α 19), «Ο φορέας του έργου προβαίνει σε κατάταξη του υφιστάμενου έργου βάσει ΟΜΟΕ-ΛΚΟΔ, το αποτέλεσμα της οποίας χρησιμοποιείται για την κατάταξη στις παραπάνω κατηγορίες του παρόντος πίνακα. Εργασίες επί υφιστάμενων έργων οδοποιίας, οι οποίες δεν συνιστούν εκσυγχρονισμό, επέκταση, βελτίωση ή τροποποίηση του έργου, όπως ιδίως οι εργασίες συντήρησης (αντικατάσταση ή επιδιόρθωση οδοστρώματος, εγκατάσταση εξοπλισμού ασφάλειας, τοποθέτηση σήμανσης κάθε μορφής ή άλλες εργασίες με σκοπό την επαναφορά του έργου στην αρχική του μορφή), οι σημειακές επεμβάσεις στο σώμα της οδού ή στα πρανή με σκοπό τη βελτίωση της ασφάλειας, ή άλλες εργασίες που δεν μεταβάλλουν τα γεωμετρικά ή λειτουργικά χαρακτηριστικά της οδού, δεν περιλαμβάνονται στην κατάταξη έργων και δραστηριοτήτων και συνακόλουθα δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση». Στο Παράρτημα ΙΙ της ίδιας υ.α. προβλέπεται ότι οι «Αγωγοί μεταφοράς νερού, όπως: οι κλειστοί αγωγοί μεταφοράς νερού …» (α/α 7) κατατάσσονται στην υποκατηγορία Α2 ή την κατηγορία Β ανάλογα με το συνολικό ισοδύναμο μήκος τους, και, περαιτέρω, ότι «ζ) Οι κλειστοί υπόγειοι αγωγοί εντός ρυμοτομικού ή πολεοδομικού σχεδίου ή εγκεκριμένων ορίων οικισμών, καθώς και οι αγωγοί που αποτελούν τμήματα των εγκαταστάσεων κάθε είδους και ευρίσκονται εντός του γηπέδου τους, δεν κατατάσσονται και δεν λαμβάνονται υπόψη στο ΣL. … θ) Αγωγοί και δίκτυα ύδρευσης, όμβριων υδάτων, … δεν κατατάσσονται και ως εκ τούτου δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση». Ακόμη, σύμφωνα με το ίδιο Παράρτημα, τα αντιπλημμυρικά έργα (α/α 15α) κατατάσσονται, με βάση τα κριτήρια που τίθενται στο Παράρτημα αυτό, στις κατηγορίες Α (υποκατηγορίες Α1, Α2) και Β. Περαιτέρω, με την κ.υ.α. οικ. 170613/2013 (Β΄ 2505), η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 8 του ν. 4014/2011, καθορίσθηκαν Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις για τα έργα και τις δραστηριότητες της κατηγορίας Β της 1ης Ομάδας «Έργα χερσαίων και εναέριων μεταφορών» του παραρτήματος I της υ.α. 1958/2012, ενώ με την κ.υ.α. οικ. 171923/2013 (Β΄ 3071) καθορίσθηκαν Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις, για τα έργα και τις δραστηριότητες της κατηγορίας Β της 2ης Ομάδας «Υδραυλικά» του παραρτήματος IΙ της υ.α. 1958/2012. Εξάλλου, σύμφωνα με τα άρθρα 2 παρ. 10 και 8 παρ. 4 του ν. 4014/2011, η περιβαλλοντική αδειοδότηση, όπου απαιτείται, πρέπει να προηγείται κάθε διοικητικής πράξης, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για την πραγματοποίηση του έργου (βλ. ΣτΕ 1286/2022 Ολ. σκ. 19 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία), τέτοια δε πράξη είναι και εκείνη με την οποία προκηρύσσεται διαγωνισμός για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου (βλ. ΣτΕ 1718/2019, 464/2013, 1186/2006, 1038/1993 Ολ.), όταν πάντως στην ίδια τη διακήρυξη ή στα τεύχη που τη συνοδεύουν καθορίζονται, κατά τα ουσιώδη στοιχεία τους, τα τεχνικά χαρακτηριστικά, οι προδιαγραφές και η μέθοδος εκτέλεσης του έργου, κατ’ εκτίμηση των οποίων αξιολογούνται οι επιπτώσεις αυτού στο περιβάλλον (βλ. ΣτΕ 288/2024). Σύμφωνα δε με την ενότητα 5 της πρόσκλησης για την υποβολή προτάσεων για ένταξη στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, μεταξύ των δικαιολογητικών, που οι υποψήφιοι υποβάλλουν επί ποινή αποκλεισμού ως «αναπόσπαστο στοιχείο» του 12 αιτήματος χρηματοδότησης περιλαμβάνονται: «11. Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, Τεχνική Σύνοψη και σχετικός χάρτης, εφόσον απαιτείται. 12. Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) ή υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ), εφόσον απαιτείται, κατά την υποβολή της πρότασης στο Πρόγραμμα». Συνεπώς, δυνάμει των ανωτέρω, όταν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση έργου προτεινόμενου προς ένταξη στο ως άνω χρηματοδοτικό πρόγραμμα, η αδειοδότηση αυτή συνιστά προϋπόθεση για την υποβολή της αίτησης χρηματοδότησης και, συνακόλουθα, για την έκδοση της απόφασης ένταξης του έργου στο πρόγραμμα. 20. Επειδή, ο Δήμος Βόρειας Κυνουρίας με την από 28.7.2022 αίτηση που υπέβαλε προς την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης και Εφαρμογής του Υπουργείου Εσωτερικών για την ένταξη του επίδικου έργου στο προαναφερθέν χρηματοδοτικό πρόγραμμα συνυπέβαλε έγγραφο της εταιρίας «Πάρνωνας Α.Ε.», στο οποίο σε σχέση με την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου εκτίθενται τα ακόλουθα: «Το έργο, όπως αναλύεται στο τεύχος της τεχνικής περιγραφής, περιλαμβάνει παρεμβάσεις – δράσεις αναμόρφωσης του αστικού οδικού περιβάλλοντος όπως αυτές αναλύονται στα παρακάτω δυο υποέργα: – Υποέργο 1: Βελτίωση διαχείρισης ομβρίων … Ο υφιστάμενος χάνδακας δεν αποτελεί υδατορέμα σύμφωνα με τον Ν.4258/2014. Συνεπώς το προτεινόμενο δίκτυο όμβριων δεν αφορά κάλυψη υδατορέματος αλλά έργο αγωγού μεταφοράς ομβρίων. Το εν λόγω έργο έχει αναφορά λοιπόν στο Α/Α 7 της Ομάδας 2 “Υδραυλικά έργα” της ανωτέρω … Υπουργικής Απόφασης. Σύμφωνα με τη παρατήρηση ζ το εν λόγω έργο δεν κατατάσσεται … το συγκεκριμένο υποέργο απαλλάσσεται της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. – Υποέργο 2: Δημιουργία δικτύου ποδηλατοδρόμου – πεζόδρομου … Για τα εν λόγω έργα έχει εκδοθεί η ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/264651/1738/17-03-2022 Εγκύκλιος με θέμα “Διευκρινίσεις σχετικά με την περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων αστικής ανάπλασης” η οποία ορίζει πως δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση και συνεπώς το συγκεκριμένο υποέργο απαλλάσσεται της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Βάσει των ανωτέρω η προτεινόμενη πράξη απαλλάσσεται από την περιβαλλοντική αδειοδότηση». Εξάλλου, μετά την έκδοση των προσβαλλόμενων πράξεων, με το 11742/3.10.2023 έγγραφο του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας ζητήθηκε από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Πελοποννήσου επιβεβαίωση σχετικά με το ότι για το επίδικο έργο δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Αρχικώς, σε απάντηση του πιο πάνω εγγράφου, με το 412362/27.11.2023 έγγραφό της η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Πελοποννήσου γνώρισε στον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας τα εξής: «1. Για την κατασκευή σωληνωτών αγωγών ισχύει η παράγραφος (η) στις παρατηρήσεις του α/α 7 της 2ης Ομάδας: η) Οι αγωγοί ομβρίων που υποκαθιστούν ανοικτή κοίτη υδατορέματος, συμπεριλαμβανομένων και αυτών εντός περιοχών της παρατήρησης (ζ), κατατάσσονται ως αντιπλημμυρικά έργα. Επομένως κατατάσσεται στον α/α 14 της 2ης Ομάδας και εφόσον περιλαμβάνει κάλυψη υδατορέματος κατατάσσεται στην υποκατηγορία Α2. 2. Εφόσον υπάρχει διαπλάτυνση της οδού από τα 5,5 στα 6 μέτρα η δραστηριότητα των οδικών έργων κατατάσσεται στη Β κατηγορία. … Σε κάθε περίπτωση, η δραστηριότητα του αγωγού συμπαρασύρει τα οδικά έργα και το σύνολο των έργων κατατάσσεται στην Α2 υποκατηγορία έργων και δραστηριοτήτων». Στη συνέχεια, η εταιρία «Πάρνωνας Α.Ε.», με το 5389/4.12.2023 έγγραφό της προς την πιο πάνω Διεύθυνση της Περιφέρειας Πελοποννήσου, αφενός υπέβαλε το αναφερθέν στη σκέψη 18 105897/4.12.2023 έγγραφο της Διεύθυνσης Υδάτων Πελοποννήσου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, 13 σύμφωνα με το οποίο ο χάνδακας δεν αποτελεί υδατορέμα αλλά τεχνητή αποστραγγιστική τάφρο, και αφετέρου ανέφερε ότι «δεν θα υπάρξει αλλαγή στα γεωμετρικά χαρακτηριστικά [της παρακείμενης στον χάνδακα οδού] παρά μόνο προσθήκη εντός της διατομής της λωρίδας κίνησης πεζών και κίνησης ποδηλάτων». Ακολούθησε η 433995/11.12.2023 πράξη της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Πελοποννήσου προς τον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας, στην οποία όσον αφορά την κατασκευή των σωληνωτών αγωγών αναφέρεται ότι δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση, ενώ, όσον αφορά την περιβαλλοντική αδειοδότηση για την επέμβαση στην παρακείμενη στον χάνδακα οδό, η ως άνω Διεύθυνση δεν λαμβάνει θέση. Ειδικότερα, στην πράξη αυτήν αναφέρονται τα εξής: «1. …για την κατασκευή σωληνωτών αγωγών ισχύουν οι παράγραφοι (ζ) και (θ) στις παρατηρήσεις του α/α 7 της 2ης Ομάδας, της Υ.Α. ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/17185/1069/24-2-2023, … Επομένως, η κατασκευή των εν λόγω αγωγών απαλλάσσεται από περιβαλλοντική αδειοδότηση. 2. Σχετικά με τα αναφερόμενα στο [5389/4.12.2023 έγγραφο της εταιρίας «Πάρνωνας Α.Ε.»], ότι δηλαδή δεν θα υπάρξει αλλαγή στα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της οδού, σας γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Ομάδας 1, α/α 19 της ανωτέρω Υ.Α. … Σε κάθε άλλη περίπτωση, όπου δηλαδή μεταβάλλονται τα γεωμετρικά ή λειτουργικά χαρακτηριστικά της οδού, η δραστηριότητα των οδικών έργων κατατάσσεται στη Β κατηγορία και απαιτείται η Υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις». 21. Επειδή, όσον αφορά τη διαπλάτυνση του παρακείμενου στον χάνδακα δρόμου, στην «Τεχνική Έκθεση Αρχιτεκτονικών», που περιλαμβάνεται μεταξύ των συμβατικών τευχών του διαγωνισμού, αναφέρεται ότι «Ο υφιστάμενος δρόμος έχει μέσο πλάτος 5,5 μ., ενώ είναι δρόμος που δέχεται αυξημένους κυκλοφοριακούς φόρτους κυρίως τους θερινούς μήνες … είναι δρόμος διπλής κατεύθυνσης» και, περαιτέρω, ότι «Η πρόταση προβλέπει οριοθέτηση της λωρίδας κυκλοφορίας διέλευσης οχημάτων σε 6 μ. …». Εξάλλου, στην 4793/6.11.2023 αίτηση της εταιρίας «Πάρνωνας Α.Ε.», η οποία υποβλήθηκε στον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας μετά την έκδοση των προσβαλλόμενων πράξεων για τη χορήγηση άδειας κοπής των δέντρων που βρίσκονται στο όριο του παρακείμενου στον χάνδακα δρόμου, αναφέρεται ότι «… το πλάτος του οδοστρώματος είναι μικρό 5,00 μ σε ορισμένα σημεία για τη διέλευση 2 οχημάτων αντίθετης κατεύθυνσης. Σύμφωνα με την ΟΜΟΕ (Οδηγίες Μελετών Οδικών Έργων), Τεύχος 2: Διατομές (ΟΜΟΕ Δ) και τον Πίνακα 2-2 απαιτείται κατ’ ελάχιστο 2,75 μ πλάτος λωρίδας με αντίθετη κατεύθυνση…». Εξάλλου, στο 2224/29.2.2024 έγγραφο των απόψεων του Δήμου προς το Δικαστήριο αναφέρεται ότι «…Εν προκειμένω, η διαπλάτυνση της υφιστάμενης οδού κατά 0,5 μ. δεν συνιστά “ουσιώδη μεταβολή των χαρακτηριστικών και προορισμού της οδού ενόψει των αναγκών τις οποίες εξυπηρετεί…”. Η υφιστάμενη οδός δεν είναι 5,50 μ. πλάτους…, αλλά σε ορισμένα σημεία της είναι πλάτους 5,00 μ., ενώ το μέσο πλάτος των 5,5 μ. προκύπτει ως ο διάμεσος του ελάχιστου και του μέγιστου πλάτους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Πάρνωνας Α.Ε., σε σημεία, η υφιστάμενη οδός έχει πλάτος 4,00 μ., τα οποία δεν την καθιστούν κατάλληλη και ασφαλή, σύμφωνα και με τις ως άνω τεχνικές προδιαγραφές οδικών έργων, ούτε επαρκούν για δρόμο διπλής κατεύθυνσης. Στα σημεία στα οποία το πλάτος είναι 5,00 μ., η υφιστάμενη οδός είναι απροσπέλαστη από δυο ΙΧ αυτοκίνητα ταυτόχρονα, πολλώ δε μάλλον από συνδυασμό ΙΧ αυτοκινήτου με φορτηγό αυτοκίνητο κ.λπ. Ως δυσμενέστερα σημεία ορίζονται αυτά τα οποία ανατολικά συνορεύουν με υφιστάμενες κατοικίες (ρυμοτομική γραμμή). Για τους λόγους αυτούς, ανέκυψε η ανάγκη σημειακής 14 διαπλάτυνσης της υφιστάμενης οδού, προκειμένου να γίνει ένας δρόμος ασφαλής και σύγχρονος, ο οποίος θα αποσυμφορεί τον κεντρικό άξονα του Παραλίου Άστρους (οδός Δουζένη), …». Εξάλλου, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην «Τεχνική Έκθεση Γεωλογική – Υδρογεωλογική», που επίσης περιλαμβάνεται μεταξύ των συμβατικών τευχών του διαγωνισμού, ο ανοιχτός χάνδακας, εντός του οποίου πρόκειται να κατασκευαστούν οι σωληνωτοί αγωγοί, «αποτελούσε ένα έργο αναχαίτισης των πλημμυρικών παροχών του Τάνου ποταμού και όχι ένα κανάλι αποστράγγισης κάποιας συγκεκριμένης λεκάνης απορροής». 22. Επειδή, όσον αφορά τη διαπλάτυνση της παρακείμενης στον χάνδακα οδού, ο καθ’ ου Δήμος δεν τήρησε τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, στηριζόμενος στην παραδοχή ότι δεν μεταβάλλονται τα γεωμετρικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά της ως άνω οδού. Όμως, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της Τεχνικής Έκθεσης Αρχιτεκτονικών που εκτέθηκε στην προηγούμενη σκέψη, το έργο αφορά την κατασκευή λωρίδας κυκλοφορίας διέλευσης οχημάτων 6 μ., ενώ ο υφιστάμενος δρόμος έχει μέσο πλάτος 5,5 μ., σύμφωνα δε με τα εκτιθέμενα στο έγγραφο των απόψεων του Δήμου προς το Δικαστήριο το επίδικο έργο αφορά τη σημειακή διαπλάτυνση του υφιστάμενου δρόμου σε σημεία που έχει πλάτος μικρότερο των 5 μ. Ως εκ τούτου, και υπό τις δύο πιο πάνω εκδοχές σε σχέση με το πλάτος της παρακείμενης στον χάνδακα οδού, το επίδικο έργο, κατά το μέρος που αφορά τη διαπλάτυνση της εν λόγω οδού, εμπίπτει, σύμφωνα και με τα αναφερόμενα στα 412362/27.11.2023 και 433995/11.12.2023 έγγραφα της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Πελοποννήσου, στην κατηγορία Β [1η Ομάδα «Έργα χερσαίων και εναέριων μεταφορών» – α/α 18 «Συλλεκτήρια οδος»] και έπρεπε, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη σκέψη 19, πριν από την υποβολή της αίτησης χρηματοδότησης στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα και τη διακήρυξη του επίδικου διαγωνισμού να υπάρξει γι’ αυτό περιβαλλοντική αδειοδότηση με τη διαδικασία υπαγωγής σε πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Περαιτέρω, προκειμένου να κριθεί εάν το επίδικο έργο κατά το μέρος που αφορά την κατασκευή των σωληνωτών αγωγών εμπίπτει στις εξαιρέσεις από την περιβαλλοντική αδειοδότηση, που προβλέπονται στις παρατηρήσεις των περ. ζ και θ του α/α 7 της 2ης Ομάδας «Υδραυλικά Έργα» ή εάν ενδεχομένως τυγχάνουν εφαρμογής οι σχετικές με τα αντιπλημμυρικά έργα προβλέψεις της ίδιας Ομάδας, η Διοίκηση έπρεπε να λάβει υπόψη της ότι οι ως άνω κλειστοί αγωγοί θα κατασκευαστούν εντός υφιστάμενου ανοικτού χάνδακα, ο οποίος αποτελεί έργο αναχαίτισης των πλημμυρικών παροχών του Τάνου ποταμού (βλ. την αναφερόμενη στην προηγούμενη σκέψη τεχνική έκθεση) και πρόκειται να επιχωματωθεί, και να τεκμηριώσει αιτιολογημένα τη σχετική κρίση της. Συνεπώς, οι προσβαλλόμενες πράξεις, οι οποίες εκδόθηκαν χωρίς να προηγηθεί περιβαλλοντική αδειοδότηση του επίδικου έργου, δεν είναι νόμιμες και πρέπει, για τον λόγο αυτόν, ο οποίος βασίμως προβάλλεται, να ακυρωθούν. 23. Επειδή, στο άρθρο 6 του ν. 4858/2021 (Α΄ 220) προβλέπεται ότι «1. Στα ακίνητα μνημεία περιλαμβάνονται: α) τα αρχαία που χρονολογούνται έως και το 1830, β) τα νεότερα πολιτιστικά αγαθά που είναι προγενέστερα των εκάστοτε τελευταίων εκατό ετών και χαρακτηρίζονται μνημεία λόγω της αρχιτεκτονικής, πολεοδομικής, κοινωνικής, εθνολογικής, λαογραφικής, τεχνικής, βιομηχανικής ή εν γένει ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας τους, γ) … 2. … 3. … 4. Τα αρχαία ακίνητα μνημεία προστατεύονται από τον νόμο χωρίς να απαιτείται η έκδοση οποιασδήποτε διοικητικής πράξης. Τα ακίνητα των περ. β) … της παρ. 1 χαρακτηρίζονται μνημεία 15 με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, που εκδίδεται ύστερα από εισήγηση της Υπηρεσίας και γνώμη του Συμβουλίου και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. 5. … 10. Η κατεδάφιση νεότερων ακινήτων που είναι προγενέστερα των εκάστοτε εκατό τελευταίων ετών ή η εκτέλεση εργασιών για τις οποίες απαιτείται η έκδοση οικοδομικής άδειας, ακόμα και αν τα ακίνητα αυτά δεν έχουν χαρακτηρισθεί μνημεία, δεν επιτρέπεται χωρίς την έγκριση της Υπηρεσίας. Για τον σκοπό αυτόν ο ενδιαφερόμενος γνωστοποιεί στην Υπηρεσία ότι προτίθεται να προβεί σε αυτήν. Η έγκριση θεωρείται ότι έχει χορηγηθεί εάν μέσα σε τέσσερις (4) μήνες από τη γνωστοποίηση δεν συντελεστούν οι διατυπώσεις δημοσιότητας της εισήγησης για τον χαρακτηρισμό του ακίνητου που προβλέπονται στην παρ. 5. 11. …». Περαιτέρω, στο άρθρο 10 του ως άνω νόμου προβλέπονται τα εξής: «1. Απαγορεύεται κάθε ενέργεια σε ακίνητο μνημείο, η οποία είναι δυνατόν να επιφέρει με άμεσο ή έμμεσο τρόπο καταστροφή, βλάβη, ρύπανση ή αλλοίωση της μορφής του. 2. … 3. … η επιχείρηση οποιουδήποτε τεχνικού ή άλλου έργου ή εργασίας, καθώς και η οικοδομική δραστηριότητα πλησίον μνημείου, επιτρέπεται μόνο μετά από έγκριση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. … 4. Για κάθε εργασία, επέμβαση ή αλλαγή χρήσης σε ακίνητα μνημεία, ακόμη και αν δεν επέρχεται κάποια από τις συνέπειες της παρ. 1 σε αυτά, απαιτείται έγκριση που χορηγείται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. Για την υλοποίηση έργων σε κηρυγμένα μνημεία, χρηματοδοτούμενων από εθνικούς πόρους ή συγχρηματοδοτούμενων από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλων διεθνών οργανισμών, από φορείς εκτός των υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, απαιτείται απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία εκδίδεται κατόπιν διατύπωσης γνώμης από το αρμόδιο Συμβούλιο. Η έκδοση της ως άνω υπουργικής απόφασης αποτελεί προαπαιτούμενο όρο για την παραδεκτή υποβολή πρότασης εκ μέρους του φορέα υλοποίησης του έργου για την ένταξη οποιουδήποτε έργου σε επιχειρησιακό πρόγραμμα υλοποίησης συγχρηματοδοτούμενων έργων ή και σε οποιοδήποτε χρηματοδοτούμενο από εθνικούς πόρους πρόγραμμα … 5. … 6. Στις περιπτώσεις που απαιτείται έγκριση σύμφωνα με τις προηγούμενες παραγράφους, αυτή προηγείται από τις άδειες άλλων αρχών που αφορούν την επιχείρηση ή την εκτέλεση του έργου ή της εργασίας και τα στοιχεία της αναγράφονται με ποινή ακυρότητας στις άδειες αυτές. … 7. Για την προστασία των ακινήτων μνημείων είναι δυνατόν με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου να επιβάλλονται περιορισμοί στη χρήση και στον τρόπο λειτουργίας τους, καθώς και στους όρους δόμησής τους κατά παρέκκλιση από κάθε ισχύουσα διάταξη. 8. …». Ακόμη, στο άρθρο 12 παρ. 4 του ως άνω νόμου προβλέπεται ότι «Οι παρ. 1 έως 6 του άρθρου 10 εφαρμόζονται αναλόγως και για τους αρχαιολογικούς χώρους…». Εξάλλου, στο άρθρο 49 παρ. 2 του ν. 4858/2021, όπως το άρθρο αυτό διαμορφώθηκε με το άρθρο 72 του ν. 5021/2023 (Α΄ 31), προβλέπεται ότι «Τα Τ.Σ.Μ. [Τοπικά Συμβούλια Μνημείων] είναι αρμόδια να γνωμοδοτούν για όλα τα ζητήματα που αφορούν σε μνημεία, χώρους και τόπους της περιφέρειάς τους, εκτός από εκείνα που αναφέρονται στην περ. γ) της παρ. 5 του άρθρου 50…». Τέλος, με το άρθρο 1 παρ. Α περ. 1 της ΥΠΠΟΑ/ΓΡΥΠ/136505/3066/2020 απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού (Β’ 912) μεταβιβάστηκε στους Προϊσταμένους των Περιφερειακών Υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, μεταξύ άλλων, η αρμοδιότητα για τη χορήγηση άδειας για «γ) την επιχείρηση οποιουδήποτε τεχνικού ή άλλου έργου ή εργασίας … πλησίον αρχαίου μνημείου ή αρχαιολογικού χώρου ή ιστορικού τόπου αρμοδιότητάς τους, 16 εφόσον κριθεί ότι οι ανωτέρω εγκαταστάσεις κ.λπ. δεν επιφέρουν με άμεσο ή έμμεσο τρόπο καταστροφή, βλάβη, ρύπανση ή αλλοίωση της μορφής του μνημείου, του χώρου ή του τόπου (άρθρα 10, 12 παρ. 4, και άρθρο 16 του ν. 3028/2002)». 24. Επειδή, με την 16307/9.9.1965 απόφαση του Υπουργού Προεδρίας της Κυβερνήσεως (Β΄ 605) χαρακτηρίστηκαν ως αρχαιολογικός χώρος τα Αρχαία Τείχη και ο Πύργος Ζαφειροπούλου, που βρίσκονται στο Παράλιο Άστρος, με ζώνη ασφαλείας όλη την βραχώδη χερσόνησο, που αποκαλείται «Νησί». Εξάλλου, με την ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/ Α1/Φ43/41015/2009/8.6.2012 απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού (ΑΑΠ 196) εγκρίθηκε η οριοθέτηση της ως άνω περιοχής «Νησί» ως ενιαίου χερσαίου και ενάλιου αρχαιολογικού χώρου «για λόγους προστασίας των αρχαιολογικών καταλοίπων που δηλώνουν τη συνεχή χρήση της θέσης από τα προϊστορικά έως και τα σύγχρονα χρόνια», τα όρια δε αυτά του αρχαιολογικού χώρου αποτυπώνονται με συνεχή κόκκινη πολυγωνική γραμμή στο συνδημοσιευθέν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τοπογραφικό διάγραμμα. Όπως προκύπτει από το ως άνω σχεδιάγραμμα και βεβαιώνεται και στο Υ.Σ. 94/30.11.2023 έγγραφο της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Πολεοδομίας του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, τμήμα του χάνδακα βρίσκεται εντός του ως άνω οριοθετημένου αρχαιολογικού χώρου. 25. Επειδή, με την κρινόμενη αίτηση προβάλλεται ότι, δεδομένου ότι τμήμα του χάνδακα μήκους 540 μέτρων βρίσκεται εντός του χαρακτηρισθέντος με την υ.α. 16307/9.9.1965 αρχαιολογικού χώρου, ενώ άλλο τμήμα αυτού μήκους 340 μέτρων εφάπτεται του εν λόγω αρχαιολογικού χώρου, παρανόμως δεν ζητήθηκε έγκριση (άδεια) εκτέλεσης έργου από τον Υπουργό Πολιτισμού. Περαιτέρω, προβάλλεται ότι έπρεπε να υποβληθεί αίτηση για την έγκριση (άδεια) εκτέλεσης του έργου και για τον πρόσθετο λόγο ότι η επέμβαση αφορά τον χάνδακα, ο οποίος, κατασκευασθείς το έτος 1908, αποτελεί νεότερο μνημείο (νεότερο πολιτιστικό αγαθό προγενέστερο των τελευταίων εκατό ετών). Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, πριν από την υποβολή της αίτησης για τη χρηματοδότηση του επίδικου έργου από το προαναφερθέν χρηματοδοτικό πρόγραμμα, με το 1285/3.2.2023 έγγραφο του Δημάρχου Βόρειας Κυνουρίας ζητήθηκε η γνώμη, αφενός, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αρκαδίας και, αφετέρου, της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δυτικής Ελλάδος, Πελοποννήσου και Νοτίου Ιονίου, σχετικά με το επίδικο έργο, συνυποβλήθηκαν δε τεχνική αρχιτεκτονική έκθεση και σχέδια. Η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δυτικής Ελλάδος, Πελοποννήσου και Νοτίου Ιονίου απάντησε, με την ΥΠ.ΠΟ.Α/ΥΝΕΜΤΕΔΕΠΝΙ/ Φ05-ε/61614/15.2.2023 πράξη της, τα εξής: «[Τ]ο εν λόγω έργο αναπτύσσεται επί της οδού Εθνικής Αντιστάσεως, περιοχή που δεν είναι εντός ιστορικού τόπου σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4858/2021 … και πλησίον των συντεταγμένων αυτών, δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα μνημεία που να εμπίπτουν στην αρμοδιότητά μας. Τα χαρακτηρισμένα ως μνημεία κτίρια στην περιοχή, βρίσκονται σε ικανή απόσταση από το εν λόγω έργο, που αφορά την κατασκευή αγωγών ομβρίων και συμπληρωματικών εργασιών για την αντιπλημμυρική προστασία του Παράλιου Άστρους, συνυπολογίζοντας τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της παρέμβασης με την κατασκευή πεζοδρόμου-ποδηλατοδρόμου. Ως εκ τούτου, η Υπηρεσίας μας δεν έχει αντίρρηση για την εκτέλεση του έργου … και με την επιφύλαξη για την προστασία κτισμάτων που δεν έχουν καταγραφεί ακόμα και εμπίπτουν στις διατάξεις του Ν. 4858/2021 … τα οποία θα θίγονται από την ανάπτυξη του εν λόγω έργου (όπως κτίρια άνω των 100 ετών), για τα οποία θα πρέπει να γνωμοδοτήσει η Υπηρεσία μας…». Περαιτέρω, μετά 17 την έκδοση των προσβαλλομένων, με την 60058/27.2.2024 (ορθή επανάληψη 29.2.2024) πράξη του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αρκαδίας, διαβιβάστηκε προς τη Γραμματεία του Τοπικού Συμβουλίου Μνημείων Πελοποννήσου η αίτηση του Δήμου με τον συνημμένο φάκελο μελέτης. Σύμφωνα με την πράξη αυτή, «η Υπηρεσία … δεν έχει κατ’ αρχάς αντίρρηση για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην περιοχή που προτείνεται το έργο, με τις εξής προϋποθέσεις: 1. Το σύνολο των εργασιών εκσκαφής θα πραγματοποιηθεί με πρόσληψη Αρχαιολόγου από τον κύριο του Έργου … 2. Να ληφθεί μέριμνα, στο μέγιστο βαθμό, τα όμβρια ύδατα να οδηγούνται σε φυσικούς αποδέκτες για την προστασία του αρχαιολογικού χώρου από εν γένει πλημμυρικές συνθήκες. Εφόσον κατά τις εκσκαφές κριθεί αναγκαίο να συνταχθεί και σχετική μελέτη … 3. Σχετικά με τη βλάστηση εντός του αρχαιολογικού χώρου, εφόσον εξεταστεί θετικά το θέμα από το ΣτΕ, θα πρέπει όσα δέντρα κριθεί αναγκαίο να κοπούν ισάριθμα και να φυτευθούν από την τοπική χλωρίδα, στον άμεσο περιβάλλοντα χώρο του έργου, … Εφόσον κατά τις εκσκαφές εντοπιστούν αρχαιότητες και το ριζικό σύστημα της υπάρχουσας βλάστησης δημιουργεί πρόβλημα σε αυτές, θα απομακρυνθούν, με οδηγίες της Υπηρεσίας μας, για τη διάσωση των αρχαιοτήτων…». 26. Επειδή, από τα ως άνω στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ούτε οι αιτούντες ισχυρίζονται ότι ο χάνδακας, κατασκευασθείς το έτος 1908, έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 περ. β και παρ. 4 του ν. 4858/2021, ούτε ότι είχε κινηθεί και ήταν σε εξέλιξη διαδικασία για τον χαρακτηρισμό του σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού. Είναι, επομένως, απορριπτέα ως αβάσιμα τα προβαλλόμενα από τους αιτούντες ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις είναι ακυρωτέες λόγω μη χορήγησης άδειας του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου Πολιτισμού για την επέμβαση σε νεότερο μνημείο. Δεδομένου, όμως, ότι τμήμα του χάνδακα βρίσκεται εντός αρχαιολογικού χώρου, της υποβολής πρότασης του Δήμου για την ένταξη του έργου στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, που χρηματοδοτείται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, έπρεπε να προηγηθεί η έγκριση (άδεια) εκτέλεσης του Προϊσταμένου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αρκαδίας, κατόπιν γνωμοδότησης του Τοπικού Συμβουλίου Μνημείων Πελοποννήσου, κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 10 παρ. 4 και 12 παρ. 4 του ν. 4858/2021, σε συνδυασμό με το άρθρο 49 παρ. 2 του ν. 4858/2021 και το άρθρο 1 παρ. Α περ. 1 γ της ΥΠΠΟΑ/ΓΡΥΠ/136505/3066/2020 απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού. Όπως ήδη εκτέθηκε, τέτοια άδεια δεν χορηγήθηκε, δεν υποκαθιστά δε την απαιτούμενη κατά νόμον άδεια η 60058/27.2.2024 (ορθή επανάληψη 29.2.2024) πράξη του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αρκαδίας, που επέχει θέση εισήγησης. Για τον λόγο αυτόν, ο οποίος προβάλλεται βασίμως, η απόφαση ένταξης του επίδικου έργου στο προαναφερθέν πρόγραμμα χρηματοδότησης, καθώς και οι λοιπές προσβαλλόμενες πράξεις, που ακολούθησαν, είναι ακυρωτέες. 27. Επειδή, στην παρ. 1 του άρθρου 52 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Κ.Ο.Κ., ν. 2696/1999, Α΄ 57), όπως το άρθρο αυτό αντικαταστάθηκε από το άρθρο 48 παρ. 9 του ν. 4313/2014 (Α΄ 261) και η ως άνω παρ. 1 αυτού τροποποιήθηκε από το άρθρο 60 του ν. 5003/2022 (Α΄ 230), ορίζεται ότι «1. Μέτρα που αφορούν στη ρύθμιση της κυκλοφορίας, όπως στον καθορισμό των μονόδρομων, ποδηλατοδρόμων και κατευθύνσεων της κυκλοφορίας, στην προτεραιότητα οδών, στην αλλαγή της διατομής του οδοστρώματος ή της οδού, στην εγκατάσταση και λειτουργία φωτεινής 18 σηματοδότησης, στον προσδιορισμό και τη λειτουργία των χώρων στάθμευσης οχημάτων σε κοινόχρηστους χώρους και γενικά στον καθορισμό χώρων στάθμευσης και στην επιβολή περιορισμών ή απαγορεύσεων κυκλοφορίας ή στάθμευσης, λαμβάνονται με αποφάσεις του Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου στο οδικό δίκτυο αρμοδιότητάς τους, με βάση μελέτες που έχουν εκπονηθεί από ή για λογαριασμό των αρμοδίων Τεχνικών Υπηρεσιών τους. Οι αποφάσεις αυτές εγκρίνονται από τον Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ο οποίος αποφαίνεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας δύο (2) μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης του Περιφερειακού Συμβουλίου και εντός αποκλειστικής προθεσμίας ενός (1) μηνός από την κοινοποίηση της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία του δεύτερου εδαφίου, η χορήγηση της έγκρισης τεκμαίρεται…». Περαιτέρω, στην παράγραφο 3 του αυτού άρθρου 52 του Κ.Ο.Κ. ορίζεται ότι «Με αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων, και με την αυτή διαδικασία, μπορεί να καθορίζονται, σε κατοικημένες περιοχές, πεζόδρομοι ή περιοχές μόνο για την κυκλοφορία πεζών ή ατόμων με ειδικές ανάγκες ή περιοχές ήπιας κυκλοφορίας. …». Επίσης, στο άρθρο 109 του Κ.Ο.Κ προβλέπεται ότι «1. Οι κατ’ εξουσιοδότηση των διατάξεων του παρόντος Κώδικα εκδιδόμενες αποφάσεις δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εκτός από αυτές που εκδίδονται από τις Αστυνομικές Αρχές …». Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 75 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α΄ 114), «Οι δημοτικές και κοινοτικές αρχές διευθύνουν και ρυθμίζουν όλες τις τοπικές υποθέσεις, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της εγγύτητας …» (παρ. Ι πρώτο εδάφιο), οι δε αρμοδιότητες των δήμων και κοινοτήτων περιλαμβάνουν «κυρίως τους τομείς: α) …γ) Ποιότητας Ζωής και Εύρυθμης Λειτουργίας των Πόλεων και των Οικισμών, στον οποίον περιλαμβάνεται, ιδίως: 1. … 4. Η ρύθμιση της κυκλοφορίας, ο καθορισμός πεζοδρόμων, μονοδρομήσεων και κατευθύνσεων της κυκλοφορίας, … σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. 5. … 15. [όπως οι περ. 15 και 16 προστέθηκαν με το άρθρο 94 παρ. 2 του ν. 3852/2010] Η μελέτη των έργων συντήρησης και βελτίωσης του οδικού δικτύου αρμοδιότητας δήμου. 16. Η εκπόνηση κυκλοφοριακών μελετών, καθώς και η μελέτη, εκτέλεση και επίβλεψη των εργασιών σήμανσης, σηματοδότησης και ηλεκτροφωτισμού του οδικού δικτύου του δήμου… ». Περαιτέρω, στο άρθρο 82 του ίδιου Κώδικα ορίζεται ότι «1. Οι κανονιστικές αποφάσεις, που αφορούν τη ρύθμιση της κυκλοφορίας, τον καθορισμό πεζοδρόμων, … εκδίδονται, μετά προηγούμενη κατάρτιση σχετικών μελετών, οι οποίες έχουν εκπονηθεί ή εγκριθεί από τις Τεχνικές Υπηρεσίες του οικείου Δήμου ή Κοινότητας … 2. [όπως η παρ. αυτή αντικαταστάθηκε από το άρθρο 5 παρ. 13.α. ν. 4623/2019, Α΄ 134, και, στη συνέχεια, τροποποιήθηκε από το άρθρο 36 του ν. 5013/2023, Α΄ 12, 19.1.2023] Οι αποφάσεις που αφορούν την κυκλοφορία λαμβάνονται από το δημοτικό συμβούλιο μετά από εισήγηση της επιτροπής ποιότητας ζωής του Δήμου και υποβάλλονται για έγκριση και εκτελούνται κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 52 του ν. 2696/1999 (Α΄ 57).» Εξάλλου, με τα άρθρα 63 και 64 παρ. 1 του ν. 4954/2022 (Α΄ 136) προστέθηκαν στον ν. 3852/2010 νέα άρθρα 6Α, που ορίζει ότι «1. Σε κάθε Αποκεντρωμένη Διοίκηση προΐσταται Γραμματέας που καταλαμβάνει θέση μετακλητού υπαλλήλου … 2. Οι Γραμματείς των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων διορίζονται και παύονται με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως …» και 6B, σύμφωνα με το οποίο: «1. α. Ο Γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης είναι υπεύθυνος για την άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής για θέματα που αφορούν στην αποκεντρωμένη διοίκηση …». Περαιτέρω, στις παρ. 2 και 4 του ως άνω άρθρου 64 του ν. 4954/2022 προβλέπονται τα εξής: «2. α. Μέχρι τον διορισμό των Γραμματέων Αποκεντρωμένης Διοίκησης, οι Συντονιστές Αποκεντρωμένων 19 Διοικήσεων συνεχίζουν να ασκούν τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντά τους, όπως αυτά ίσχυαν πριν την έναρξη ισχύος του παρόντος. β. Μετά από τον διορισμό των Γραμματέων Αποκεντρωμένης Διοίκησης, οι Συντονιστές των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ή οι ασκούντες καθήκοντα Συντονιστών Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ασκούν τις αρμοδιότητες του άρθρου 28Α του ν. 4325/2015 (Α΄ 47). 3. … 4. Όπου στη νομοθεσία αναφέρεται ο Συντονιστής Αποκεντρωμένης Διοίκησης των άρθρων 28 και 28Α του ν. 4325/2015, νοείται εφεξής ο Γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, εκτός …». Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 60 του ν. 5027/2023 (Α΄ 48, 2.3.2023), «Όπου στις διατάξεις των άρθρων … 60, … του ν. 5003/2022 … αναφέρεται ο Συντονιστής Αποκεντρωμένης Διοίκησης, νοείται ο Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης …». Εξάλλου, στην παρ. 4.1.4 της πρόσκλησης για την υποβολή προτάσεων προς ένταξη στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, το περιεχόμενο της οποίας παρατέθηκε στη σκέψη 15, προβλέπεται ότι τα προτεινόμενα έργα πρέπει να έχουν πλήρη μελετητική ωριμότητα, να διαθέτουν όλες τις απαιτούμενες αδειοδοτήσεις και εγκρίσεις και να εναρμονίζονται πλήρως με τις ισχύουσες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. 28. Επειδή, από τις πιο πάνω διατάξεις του Κ.Ο.Κ και του Δημοτικού Κώδικα προκύπτει ότι για τη θέσπιση κυκλοφοριακών ρυθμίσεων κατά την έννοια του άρθρου 52 του Κ.Ο.Κ. στο οδικό δίκτυο της αρμοδιότητας Δήμου απαιτείται απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται, ύστερα από εισήγηση της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής του Δήμου [ήδη, από 1.1.2024, αρμόδια είναι η Δημοτική Επιτροπή, βλ. άρθρα 8 και 26 παρ. 1 του ν. 5056/2023 (Α΄ 163/6.10.2023)], μόνον αν έχει προηγηθεί σχετική μελέτη εκπονηθείσα από ή για λογαριασμό της τεχνικής υπηρεσίας του εν λόγω Δήμου, στην οποία πρέπει να στηρίζονται οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις (πρβλ. ΣτΕ 1229/2011, 904/2006, 376/2005, 552/2003 επτ.). Περαιτέρω, από τον συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει, σύμφωνα με την ειδικότερη και αναλυτική ρύθμιση του Κ.Ο.Κ., ότι οι αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων, οι οποίες αφορούν τη θέσπιση κυκλοφοριακών ρυθμίσεων κατά την ως άνω έννοια, υποβάλλονται προς έγκριση στον Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης και, ήδη, μετά την ισχύ του ν. 4954/2022, στον Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Η απαιτούμενη έγκριση δε των δημοτικών αυτών αποφάσεων δεν ταυτίζεται με τον κατά τις γενικές διατάξεις του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων ασκούμενο κατασταλτικό έλεγχο νομιμότητας επί των πράξεων των οργάνων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά αποτελεί ειδική διαδικασία για τη λήψη της απόφασης περί των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων, κατά την οποία η τελική αποφασιστική αρμοδιότητα ανήκει σε κρατικό όργανο, τον Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ενόψει, άλλωστε, του ότι οι θεσπιζόμενες κυκλοφορικές ρυθμίσεις δεν αποτελούν αμιγώς τοπική υπόθεση (βλ. ΣτΕ 950, 1376/2023, 1336/2022, 2569/2021, 66, 949/2019, 3937/2014, 4176/2013). 29. Επειδή, το επίδικο έργο αφορά παρεμβάσεις που έχουν και χαρακτήρα κυκλοφοριακών ρυθμίσεων, κατά την έννοια του προπαρατεθέντος άρθρου 52 του Κ.Ο.Κ., κατά το μέρος που προβλέπεται διαπλάτυνση του παρακείμενου στον χάνδακα δρόμου, καθώς και δημιουργία ποδηλατόδρομου και πεζόδρομου. Εξάλλου, από την ως άνω παρ. 4.1.4 της πρόσκλησης για την υποβολή προτάσεων προς ένταξη στο επίδικο χρηματοδοτικό πρόγραμμα συνάγεται ότι η τήρηση της διαδικασίας που τάσσεται στις προπαραταθείσες διατάξεις του Κ.Ο.Κ. και του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων πρέπει να προηγείται της υποβολής της πρότασης ένταξης. Εν προκειμένω, για τη θέσπιση των ως άνω κυκλοφοριακών ρυθμίσεων δεν προκύπτει 20 ότι τηρήθηκε η διαδικασία που τάσσεται στις διατάξεις αυτές. Είναι δε απορριπτέος ο προβαλλόμενος με το 14439/13.12.2023 έγγραφο των απόψεων του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας προς το Δικαστήριο ισχυρισμός ότι η Μελέτη Κυκλοφοριακών Επιπτώσεων, που «θα αφορά τη διαγράμμιση των διαβάσεων πεζών και ποδηλάτων, στις διασταυρώσεις και στη σήμανση του δικτύου ποδηλατοδρόμων με κατάλληλες πινακίδες σήμανσης και στάμπες ποδηλάτου», δεν ήταν αναγκαία για τη δημοπράτηση του έργου, με το οποίο «δεν μεταβάλλεται η υφιστάμενη κατάσταση στην κυκλοφορία των οχημάτων». Συνεπώς, εφόσον η εκτέλεση του επίδικου έργου κατατείνει και στην εφαρμογή των ως άνω κυκλοφοριακών ρυθμίσεων, βασίμως προβάλλεται ο λόγος ότι με το επίδικο έργο μη νομίμως επιχειρείται η διαπλάτυνση της οδού που εφάπτεται στον χάνδακα, ο οποίος σχεδιάζεται να επιχωματωθεί και να καλυφθεί για τη διαπλάτυνση αυτή, καθώς και η δημιουργία ποδηλατόδρομου και πεζόδρομου, χωρίς να έχει προηγηθεί εκπόνηση κυκλοφοριακής μελέτης. Επομένως, και για τον λόγο αυτόν είναι ακυρωτέα η απόφαση ένταξης του έργου στο προαναφερθέν χρηματοδοτικό πρόγραμμα και, συνακόλουθα, η πράξη αποδοχής της ως άνω ένταξης. Περαιτέρω, είναι ομοίως πλημμελής η επακολουθήσασα προκήρυξη διαγωνισμού για την ανάθεση της εκτέλεσης του ως άνω έργου, η οποία ελέγχεται παρεμπιπτόντως (βλ. σκέψη 11), καθώς και η προσβαλλόμενη κατακυρωτική απόφαση (βλ. ΣτΕ 3437/2014). 30. Επειδή, οι επιπτώσεις του ένδικου έργου στη βλάστηση κατά μήκος του χάνδακα, η εξέταση εναλλακτικών λύσεων που θα επέτρεπαν ενδεχομένως τη διατήρησή της, ο περιορισμός των επιπτώσεων στο απολύτως αναγκαίο μέτρο, καθώς και η αποκατάσταση της βλάστησης που πρόκειται να θιγεί από το έργο, πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης του έργου, η οποία, εν προκειμένω, δεν προηγήθηκε της έκδοσης των προσβαλλόμενων πράξεων, κατά παράβαση του νόμου σύμφωνα με τα εκτεθέντα ανωτέρω (βλ. σκέψη 22). Εξάλλου, για την κοπή των δένδρων που βρίσκονται εντός του αρχαιολογικού χώρου έπρεπε να αποφανθεί το αρμόδιο για τη χορήγηση έγκρισης (άδειας) εκτέλεσης του έργου όργανο του Υπουργείου Πολιτισμού κατόπιν γνωμοδότησης του τοπικού συμβουλίου μνημείων, πριν από την έκδοση των προσβαλλόμενων πράξεων (βλ. πιο πάνω σκέψη 26). Η τήρηση, όμως, της προβλεπόμενης στο άρθρο 29 παρ. 2 περ. ζ του ν. 4495/2017 (Α΄ 167) διαδικασίας για τη χορήγηση άδειας κοπής των κατά μήκος του χάνδακα ευρισκόμενων δένδρων, προκειμένου να υλοποιηθεί το επίδικο έργο, λαμβάνει χώρα σε μεταγενέστερο στάδιο και δεν ήταν, συνεπώς, αναγκαίο να προηγηθεί της έκδοσης των προσβαλλομένων. Επομένως, είναι αβάσιμος ο λόγος, με τον οποίο προβάλλεται ότι, δεδομένου ότι για την υλοποίηση του επίμαχου έργου πρόκειται να κοπούν όλα τα δένδρα που βρίσκονται κατά μήκος του χάνδακα και συγκεκριμένα 84 συνολικά δένδρα (ήτοι 61 ευκάλυπτοι, 10 πεύκα, 6 φοίνικες, 3 ακακίες, 2 κυπαρίσσια και 2 λεύκες), έπρεπε να προηγηθεί της έκδοσης των προσβαλλόμενων πράξεων η υποβολή αίτησης στην κατά τόπο αρμόδια υπηρεσία δόμησης για τη χορήγηση άδειας κοπής αυτών. 31. Επειδή, με βάση τα ανωτέρω εκτεθέντα, οι παραδεκτώς προσβαλλόμενες, υπό στοιχεία α), β), γ) και ε) στη σκέψη 2 της παρούσας, πράξεις είναι μη νόμιμες, διότι της έκδοσης αυτών δεν προηγήθηκε α) η τροποποίηση της πολεοδομικής μελέτης[1]σχεδίου πόλεως, προκειμένου να αποτυπωθούν οι νέοι κοινόχρηστοι χώροι, που πρόκειται να δημιουργηθούν στη θέση του χάνδακα, β) η περιβαλλοντική αδειοδότηση του επίδικου έργου, γ) η έγκριση (άδεια) εκτέλεσης του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου Πολιτισμού, κατόπιν γνωμοδότησης του τοπικού 21 συμβουλίου μνημείων, δ) η τήρηση της τασσόμενης στο άρθρο 52 του Κ.Ο.Κ. σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 75 και 82 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων διαδικασίας για τη θέσπιση νέων κυκλοφοριακών ρυθμίσεων. Για τους λόγους αυτούς, που βασίμως προβάλλονται, η κρινόμενη αίτηση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή και να ακυρωθούν οι ως άνω πράξεις, να απορριφθεί δε κατά το μέρος που στρέφεται κατά των υπό στοιχεία δ) και στ) στη σκέψη 2 της παρούσας πράξεων. Κατόπιν των ανωτέρω, παρέλκει ως αλυσιτελής η εξέταση των λόγων ακυρώσεως, με τους οποίους προβάλλεται ότι το επίδικο έργο δεν έχει σχέση με τους στόχους της πρόσκλησης του Υπουργείου Εσωτερικών προς υποβολή προτάσεων για την ένταξη έργων στο επίμαχο χρηματοδοτικό πρόγραμμα και, περαιτέρω, ότι οι μελέτες και τα λοιπά έγγραφα της σύμβασης έχουν συνταχθεί πλημμελώς (κατά περίπτωση, χωρίς αναφορά του συντάκτη, χωρίς μνεία της ημερομηνίας σύνταξης κ.λπ.) και δεν έχουν ελεγχθεί ούτε εγκριθεί-θεωρηθεί από το αρμόδιο όργανο της αναθέτουσας αρχής. 32. Επειδή, το Δικαστήριο συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων. Δ ι ά τ α ύ τ α Απορρίπτει την αίτηση ως προς τους αιτούντες π Ακυρώνει, κατά τα εκτιθέμενα στο αιτιολογικό: 1) την 20107/9.3.2023 κοινή απόφαση των Αναπληρωτών Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών, κατά το προσβαλλόμενο μέρος της, 2) την 50/27.3.2023 απόφαση (πρακτικό 12/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, 3) την 79/10.4.2023 απόφαση (πρακτικό 11/2023) του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας και 4) την 148/24.7.2023 απόφαση (πρακτικό 31/2023) της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας. Απορρίπτει την αίτηση κατά τα λοιπά. Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου στους αιτούντες, ως προς τους οποίους γίνεται δεκτή η αίτηση. Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων. Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 19 Μαρτίου 2024 Η Πρόεδρος του Δ´ Τμήματος Η Γραμματέας Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου Φωτεινή Παπαδοπούλου

και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 2024. Η Πρόεδρος του Δ´ Τμήματος Η Γραμματέας Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου Μαρία Τσαπαρδώνη