Η ρουλέτα της εξέλιξης

Πάρτε 100 «νεοσύστατους» πλανήτες με τη μάζα μιας Γης. Τοποθετήστε τον καθένα στην κατοικήσιμη ζώνη ενός άστρου τύπου G στην κύρια ακολουθία. Βάλτε το ξυπνητήρι να χτυπήσει έπειτα από 4 δισ. έτη. Τι θα προκύψει; Μήπως εκατό πλανήτες που θα διαθέτουν μορφές ζωής παρόμοιες με εκείνες στη Γη και ίσως σε αυτούς θα κυριαρχούν γυμνοί πίθηκοι; Ή μήπως η εξέλιξη παράγει πολύ διαφορετικά «προϊόντα» κάθε φορά, αν η ζωή ξεκίνησε κάποτε ούτως ή άλλως;

Ορισμένοι βιολόγοι υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη είναι μια αιτιοκρατική διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας παρόμοια περιβάλλοντα τείνουν να παράγουν παρόμοια αποτελέσματα. Αλλοι πάλι, ο πιο διάσημος εκ των οποίων ήταν ο Στίβεν Τζέι Γκουλντ, πιστεύουν ότι η πορεία της εξέλιξης έχει απρόβλεπτες στροφές και ότι η ίδια αφετηρία μπορεί να οδηγήσει σε πολύ διαφορετικούς δρόμους.

Η απάντηση σε αυτή τη διαμάχη έχει πολύ μεγάλο νόημα. Διότι, αν το στρατόπεδο του Γκουλντ είναι σωστό, τότε η μελέτη της εξέλιξης μοιάζει με τη μελέτη της Ιστορίας: είναι κάτι που μπορούμε να κατανοήσουμε μόνο αναδρομικά. Αν όμως οι διαθέσεις του τυχαίου παίζουν μόνο έναν ήσσονος σημασίας ρόλο, τότε οι βιολόγοι μπορούν να προβλέψουν την πορεία της εξέλιξης σε μεγάλο βαθμό – και το να προβλέψει κάποιος την εξέλιξη είναι ζωτικής σημασίας ώστε να σταματήσουν οι όγκοι να εμφανίζουν ανθεκτικότητα στις θεραπείες, ώστε να μην καταφέρνουν τα βακτήρια να ξεφεύγουν από τα αντιβιοτικά, τα παράσιτα από τα παρασιτοκτόνα και να μην μπορούν πλέον οι ιοί να σκοτώνουν ανθρώπους που έχουν εμβολιαστεί εναντίον τους.

Αρα ποια είναι η απάντηση; Μπορεί να μη διαθέτουμε 100 Γαίες και μια μηχανή του χρόνου, όμως μπορούμε να κοιτάξουμε το τι συνέβη με την εξέλιξη σε, ας πούμε, γειτονικά νησιά ή ακόμη και να την «τρέξουμε» ξανά και ξανά στο εργαστήριο. Αυτού του είδους οι μελέτες μάς δίνουν μια καλύτερη ιδέα του ρόλου του τυχαίου…συνέχεια