ΜΙΑ ΑΠΕΙΛΗ πλανάται πάνω από τη χώρα. Οι ειδικοί επιστήμονες καταρτίζουν σχέδια για την αντιμετώπισή της. Ένα από τα πολυτιμότερα φυσικά αγαθά, το νερό, κινδυνεύει άμεσα από τις δραστηριότητες του ανθρώπου.

Το μέλλον φαντάζει δυσοίωνο. Κάμποι ξεροί, από τις γεωτρήσεις αντλείται θαλασσινό νερό. Μεγάλες περιοχές της Ελλάδας, με φανερά τα σημάδια της ρύπανσης, φυτοζωούν. Βυτία που μεταφέρουν νερό θυμίζοντας εικόνες από το παρελθόν. Εφιάλτης…

ΔΕΝ πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας; Η «εικόνα» που παρουσιάσαμε θα μπορούσε και να γίνει πραγματικότητα, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα. Δυστυχώς έχει αποδειχθεί επιστημονικώς ότι τα υπόγεια νερά σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας έχουν υποβαθμισθεί (και μολυνθεί) επικίνδυνα και ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας σε πολλά γεωγραφικά διαμερίσματα παρουσιάζει δραματική πτώση. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύονται και σε έρευνα που διενεργεί στην Αττική ο Τομέας Γεωλογικών Επιστημών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου υπό την εποπτεία του καθηγητή κ. Ι. Κουμαντάκη.

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Πριν από λίγο καιρό οι αποκαλύψεις για την ύπαρξη των επικίνδυνων «βρωμικών ιόντων» σε πόσιμα νερά είχαν προκαλέσει σάλο.

Τότε το Πανεπιστήμιο Κρήτης είχε επισημάνει την παράμετρο της υφαλμύρωσης των υπόγειων νερών σε πολλές παράκτιες περιοχές. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ετίθετο το ζήτημα. Και στο παρελθόν ο Τομέας Γεωλογικών Επιστημών του ΕΜΠ είχε «κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου».

Η υφαλμύρωση των υπογείων υδάτων προχωρεί με ανησυχητικούς ρυθμούς. Πού οφείλεται αυτό; Κυρίως στη δραματική υποχώρηση του υδροφόρου ορίζοντα. Στον εφιάλτη αυτόν έρχεται να προστεθεί άλλος ένας: υποβαθμίζεται συνεχώς η ποιότητα των υπογείων υδάτων από ρυπογόνες ενέργειες. Και αν αυτό συνεχισθεί, το νερό σε τεράστιες περιοχές όχι μόνο δεν θα είναι πόσιμο, αλλά θα είναι και ακατάλληλο προς άρδευση!

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Λεκανοπέδιο της Αττικής. Η έρευνα του ΕΜΠ, παρ` ότι συνεχίζεται, είναι άκρως αποκαλυπτική. «Τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι σε όλη τη χαμηλή ζώνη του Λεκανοπεδίου τα νερά έχουν υποβαθμισθεί τόσο ώστε δεν συζητάμε πλέον για πόσιμα. Σε αρκετές περιπτώσεις η ποιότητά τους είναι τόσο κακή ώστε είναι ακατάλληλα και για αρδεύσεις, επιβαρύνουν ακόμη και τα φυτά». Ποιος τα λέει αυτά; Ο υπεύθυνος της έρευνας, καθηγητής κ. Ι. Κουμαντάκης.

Πάνω από 5.000 γεωτρήσεις, οι περισσότερες παράνομες, αντλούν νερό από την αττική γη, ενώ δεν θα έπρεπε να υπάρχουν άνω των 500. Ο υδροφόρος ορίζοντας υποχωρεί. Και έχει παρατηρηθεί ότι σε ορισμένα σημεία έχει πτώση ακόμη και πάνω από 10 μέτρα. Αποτέλεσμα; Η θάλασσα εισβάλλει δραματικά. Η υφαλμύρωση του νερού είναι πλέον γεγονός.

Μεγάλο πρόβλημα με την υφαλμύρωση του νερού παρατηρείται σε όλες σχεδόν τις «χαμηλές» περιοχές της Αττικής. Στην παραλιακή ζώνη της Αθήνας η θάλασσα έχει προχωρήσει ως την Καλλιθέα! Αλλά και στο υπόλοιπο τμήμα της παραλιακής προς το Σούνιο όσο και από την άλλη πλευρά των Μεσογείων τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Ας τα δούμε αναλυτικά:

* Στην παραλιακή ζώνη προς Σούνιο έντονα προβλήματα με την υφαλμύρωση παρουσιάζονται στις περιοχές του Φαλήρου, της Καλλιθέας, του Πειραιά, της Δραπετσώνας και του Κερατσινίου. Το αυτό ισχύει και για τις περιοχές της Βουλιαγμένης, της Βάρης, της Αγίας Μαρίνας και του Κορωπίου.

* Κακής ποιότητας είναι τα νερά στο Θριάσιο Πεδίο, στις περιοχές των Αγίων Αποστόλων, του Καλάμου, της Ριτσώνας, ως και τα νότια τμήματα της πεδιάδας της Θήβας. Πολλά τα προβλήματα στο Πόρτο Ράφτη και στον κάμπο της Αταλάντης.

Προτού προχωρήσουμε σε άλλες περιοχές της χώρας όπου έχουν διαπιστωθεί μετά από έρευνες σημαντικά προβλήματα υφαλμύρωσης του νερού, ας παραμείνουμε ακόμη στην Αττική και κυρίως σε μια από τις φυσικές δεξαμενές της, τον ορεινό όγκο του Υμηττού.

Η εικόνα είναι καλή, τουλάχιστον όσον αφορά τις υψηλότερες περιοχές, τον Δήμο Ηλιούπολης, τον Προφήτη Ηλία και τις γεωτρήσεις στην Πολυτεχνειούπολη και στην Πανεπιστημιούπολη στου Ζωγράφου. Αντίθετα οι έρευνες σε άλλες γεωτρήσεις, στην Αργυρούπολη και στον Βύρωνα, δείχνουν ότι η υδροστατική στάθμη βρίσκεται πολύ κοντά στην επιφάνεια της θάλασσας.

* Στην Πελοπόννησο, η παραλιακή ζώνη από την Κορινθία ως και την Αχαΐα, το Αργολικό πεδίο και το Πόρτο Χέλι. Στην Καλαμάτα και σε άλλες παράκτιες περιοχές το πρόβλημα είναι υπαρκτό αλλά όχι τόσο έντονο.

* Στη Μακεδονία και στη Θράκη, η Νέα Πέραμος, η Νέα Καρβάλη και το Δέλτα του Νέστου.

* Στη Θεσσαλία υπάρχει σε παράκτιες περιοχές διείσδυση της θάλασσας ως το ύψος της Κάρλας.

* Στη Δυτική Ελλάδα τα μεγαλύτερα προβλήματα υπάρχουν στις περιοχές του Αργοστολίου και της Σάμης στην Κεφαλλονιά.

* Σε ζώνες της Βορείου Κρήτης ­ εν μέρει τα νερά είναι υφάλμυρα και από φυσικές διεργασίες.

Δηλητήρια στα πηγάδια

Η ΠΤΩΣΗ των υπόγειων νερών και η υφαλμύρωσή τους είναι η μία πλευρά του ζητήματος. Οπως προαναφέρθηκε, ο υδροφόρος ορίζοντας υποβαθμίζεται ποιοτικά και από άλλες αιτίες που οφείλονται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Οι κύριες δραστηριότητες που προκαλούν τη ρύπανση – μόλυνση των υπόγειων νερών είναι οι αγροτικές και ιδίως οι υπερλιπάνσεις των εδαφών, η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων και ζιζανιοκτόνων, τα απόβλητα των λεγομένων οργανωμένων αγροτικών, πτηνοτροφικών και κτηνοτροφικών μονάδων, καθώς και των βιομηχανιών – βιοτεχνιών, όταν υπάρχει έλλειψη πλήρους συστήματος βιολογικού καθαρισμού. Μεγάλη ρύπανση διαπιστώνεται από τα ελαιουργεία. «Σε αρκετές περιπτώσεις φυσικές καταβόθρες σε ορεινές ή πεδινές περιοχές και ποτάμια δέχονται απόβλητα ή λύματα από ελαιουργεία και η ρύπανση είναι τρομακτική» επισημαίνει ο κ. Κουμαντάκης· και προσθέτει: «Δυστυχώς σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας των λυμάτων ελαιουργείων δεν υπάρχουν. Μια προσπάθεια που έγινε στην Κέρκυρα δεν ολοκληρώθηκε».

Αλλες πηγές ρύπανσης είναι οι λεγόμενες αστικές χρήσεις γης. Δραματικό πρόβλημα έχει προκληθεί στα υπόγεια νερά από τους σκουπιδότοπους, τα νεκροταφεία, τις διαρροές των δικτύων αποχέτευσης, τα εγκαταλειμμένα λατομεία που γίνονται δέκτες λυμάτων και αποβλήτων, τους ανεξέλεγκτους βόθρους κλπ. Ετσι έχουμε μια αθροιστική επίδραση των αρνητικών παραμέτρων που επηρεάζουν αποφασιστικά την ποιότητα των υπόγειων νερών. Αποτέλεσμα, η φύση να εκδικείται τον άνθρωπο. «Τα νερά στις περιοχές όπου δεν υπάρχει δυνατότητα φυσικού αυτοκαθαρισμού μπορούν να γίνουν πολύ επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία, αλλά και γενικότερα για το περιβάλλον. Και ήδη υπάρχουν αρκετά παραδείγματα» τονίζει ο κ. Κουμαντάκης. Σημαντικό ζήτημα είναι οι συγκεντρώσεις νιτρικών και άλλων επικίνδυνων ουσιών στα υπόγεια νερά, που σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τα όρια τα οποία έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

Δεν είναι όμως μόνον η αλόγιστη υπεράντληση των νερών και η ρύπανση. Μέγιστο είναι ακόμη ένα πρόβλημα: ο υδροφόρος ορίζοντας σε πολλές περιοχές (κυρίως αστικές) δεν εμπλουτίζεται πλέον. Η τσιμεντοποίηση και η ασφαλτοποίηση των μεγάλων πολεοδομικών συγκροτημάτων, η στεγανοποίηση των ρεμάτων και των κοιτών των χειμάρρων είναι μόνο ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα. Υπολογίζεται ότι στα μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα η τροφοδοσία του υδροφόρου ορίζοντα από επιφανειακά νερά έχει μειωθεί ακόμη και κατά 80%!

Και ιδού, ένα παράδοξο: οι διαρροές του δικτύου υδροδότησης της ΕΥΔΑΠ στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας φαίνεται ότι έχουν και ένα θετικό αποτέλεσμα! Εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα προσφέροντάς του ό,τι του στερούν οι υπόλοιπες ανθρώπινες δραστηριότητες! Μήπως πρέπει να… ανοίξουμε τις βάνες για να σωθούμε;

Πέρα από το χιούμορ, η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με την υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα προβληματίζει έντονα τους ειδικούς. Για τον λόγο αυτόν γίνεται και η εμπεριστατωμένη μελέτη του ΕΜΠ στον Νομό Αττικής, η οποία θα παραδοθεί πιθανότατα το τέλος Δεκεμβρίου στους κυβερνητικούς αρμοδίους. Λύσεις υπάρχουν, με την κατασκευή διαφόρων έργων, ακόμη και μικρής κλίμακας. Η λύση ανάγκης είναι ο «τεχνητός εμπλουτισμός» του υδροφόρου ορίζοντα. Π.χ., θα μπορούσαν να εντοπισθούν περιοχές για να διοχετευθούν τα νερά επιφανειακής απορροής στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.

Τέτοιες παρεμβάσεις όμως σημαίνουν και αλλαγή της δεσπόζουσας φιλοσοφίας των αρμοδίων κρατικών παραγόντων για τη διαχείριση του υδατικού πλούτου. Μια δυναμική θεώρηση πρέπει να αντικαταστήσει την παθητική στάση. Και μια τέτοια αλλαγή θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα όχι μόνο για την πρόληψη από τον κίνδυνο ξηρασίας, αλλά και για την αντιμετώπιση των πλημμυρών.

Πηγή: Το Βήμα.